Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च । तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्

Transliteration

sahasraviṃśatiścaiva ṣaṭśatāni tathaiva ca | tāsāṃ sārasamudbhutaṃ mahītoyaṃ prakīrtitam

Translation

اکیس ہزار، اور اس کے ساتھ چھ سو بھی—ان (مقدّس ندیوں اور تیرتھوں) سے جو جوہر اُبھرتا ہے، وہ ‘مہی’ کا جل کہہ کر مشہور کیا گیا ہے۔

Word by Word

• सहस्रविंशतिः: one thousand and twenty (1020)
• सहस्रविंशतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + विंशति (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (संख्यावाचक)

• च: and
• च: Sambandha (linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय

• षट्शतानि: six hundreds (600)
• षट्शतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षट् + शत (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समासः (six hundreds)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक/तुल्यार्थक अव्यय

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• तासाम्: of those (rivers)
• तासाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• सारसमुद्भुतम्: arisen from (Lake) Sārasa
• सारसमुद्भुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सारस + उद्भूत (प्रातिपदिक; ‘arisen’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (महीतोयम्)

• महीतोयम्: Mahī-toya (earth-water; a named sacred water)
• महीतोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘earth-water’ (name/term)

• प्रकीर्तितम्: is proclaimed/declared
• प्रकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त; क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘is proclaimed’

Speaker

Saṃvarta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahī (river) / Mahī-toya

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A great river (Mahī) rendered as a radiant stream; above it, subtle glyph-like emanations of many rivers/tīrthas dissolve into a single luminous current, suggesting distilled sanctity.

Characters & Entities

• Mahī River (Mahī-toya)
• Tīrthas (implied total count)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Mahī is praised as a concentrated embodiment of tīrtha-merit, teaching that some places are regarded as ‘essence’ sites in pilgrimage theology.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahī-toya (the sacred waters of the Mahī), as part of the Mahī–Sāgara Saṅgama māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse provides a quantitative-hyperbolic praise establishing the exceptional sanctity of Mahī waters.