Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 192

तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च । हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च

takṣakaḥ kālakūṭākhyaṃ bahurūpeti nāma ca | hālāhalaṃ ca karkoṭa ekākṣa iti nāma ca

تکشک کو ‘کالکُوٹ’ کہا جاتا ہے، اور اس کا دوسرا نام ‘بہوروپ’ (کئی روپ والا) بھی ہے۔ کرکوٹ کو ‘ہالاہل’ کہا جاتا ہے، اور اس کا نام ‘ایکاکش’ (ایک آنکھ والا) بھی ہے۔

तक्षकःTakṣaka
तक्षकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतक्षक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कालकूटाख्यम्called ‘Kālakūṭa’
कालकूटाख्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकालकूट-आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गस्य/नाम्नः)—‘called Kālakūṭa’
बहुरूपे‘Bahurūpa’ (many-formed)
बहुरूपे:
Karma (Name/Apposition)
TypeNoun
Rootबहु-रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इति-शब्देन नामरूपेण
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न
नामname
नाम:
Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देश
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
हालाहलम्Hālāhala (poison)
हालाहलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहालाहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
कर्कोटःKarkoṭa
कर्कोटः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्कोट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एकाक्षःEkākṣa (one-eyed)
एकाक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएक-अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘one-eyed’ (as a name/epithet)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न
नामname
नाम:
Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देश
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Type: kshetra

Scene: Takṣaka, radiant yet fearsome, worships a dark, swirling liṅga named ‘Kālakūṭa’ with shifting colors (‘Bahurūpa’). Karkoṭa worships a liṅga marked by a single blazing eye (‘Ekākṣa’), the poison-cloud subdued into an aura.

T
Takṣaka
K
Kālakūṭa
B
Bahurūpa
H
Hālāhala
K
Karkoṭa
E
Ekākṣa

FAQs

Even terrifying forces symbolized by poisons and nāgas are placed within a sacred framework through divine names, indicating Śiva’s mastery over fear and death.

No tīrtha is specified in this verse; it continues the catalog-like praise associated with Śatarudrīya themes.

None explicitly; the implied practice is devotional remembrance/recitation of sacred names.