Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 138

Devanagari script

पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः । इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

Transliteration

paṃca tīrthāni kurute mucyate paṃcapātakaiḥ | ityādyuktaṃ bahuvidhaṃ tīrthamāhātmyamuttamam

Translation

وہ پانچ تیرتھوں کا ثواب حاصل کرتا ہے اور پانچ مہاپاتک (بڑے گناہوں) سے آزاد ہو جاتا ہے۔ یوں اور بہت سے طریقوں سے اس مقدس مقام کی اعلیٰ عظمت بیان کی گئی ہے۔

Word by Word

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनस्य विशेषणम् (numeral adjective, indeclinable-like)

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• कुरुते: performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मुच्यते: is liberated
• मुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पञ्चपातकैः: from the five sins
• पञ्चपातकैः: Apadana/Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + पातक (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चपातक- (द्विगुसमासः); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग प्रायः ‘पातक’ (here: instrumental); तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• आदि: and so on
• आदि: Sambandha (Reference)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘इत्यादि’ इति समुच्चयार्थे

• उक्तम्: said
• उक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• बहुविधम्: of many kinds
• बहुविधम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु + विध (प्रातिपदिक)
• Form: बहुविध- (कर्मधारयः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तीर्थमाहात्म्यम्: the greatness of the tīrtha
• तीर्थमाहात्म्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थस्य माहात्म्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at a sanctified ford/ghāṭa receives the invisible fruit of ‘five tīrthas’; above, symbolic five streams of light dissolve dark stains representing the five great sins.

Characters & Entities

• Pañca-pātaka (five great sins)
• Tīrtha-māhātmya
• Mahī–Sāgara Saṅgama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is transformative: tīrtha-contact is presented as purifying even grave karmic burdens when approached with dhārmic intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha under discussion in this passage: Mahī–Sāgara Saṅgama.

What ritualistic prescription is mentioned?

General tīrtha-sevana (pilgrimage practice) whose effect is described as granting five tīrtha-fruits and removing pañca-pātaka.