Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 134

Devanagari script

यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ । सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्

Transliteration

yadi dharmo'tra satyo'sti satyaścetsaṃgamastvasau | satyāścetkratudraṣṭāraḥ satyaṃ syānme śubhāśubham

Translation

‘اگر یہاں دھرم سچا ہے، اگر یہ سنگم خود سچا ہے، اگر یَجْن کے درشتا اور گواہ سچے ہیں—تو میرے نیک یا بد ہونے کی حقیقت ظاہر ہو جائے۔’

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)

• धर्मः: dharma / righteousness
• धर्मः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• सत्यः: true
• सत्यः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (धर्मः इति)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present indicative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सत्यः: true
• सत्यः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (असौ/संगमः इत्यस्य विशेषणम्)

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (if)

• संगमः: confluence / meeting-place
• संगमः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed / but
• तु: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)

• असौ: that (this one)
• असौ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: असद्/तद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सत्याः: true
• सत्याः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (क्रतुद्रष्टारः इति)

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक

• क्रतुद्रष्टारः: observers/witnesses of the rite
• क्रतुद्रष्टारः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: क्रतु + द्रष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रतोः द्रष्टारः)

• सत्यम्: truth / true (it be)
• सत्यम्: Kriya-samānādhikaraṇa (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (वाक्ये विधेय-नाम)

• स्यात्: may be / should be
• स्यात्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• शुभाशुभम्: good and bad (fortune/outcome)
• शुभाशुभम्: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: शुभ + अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (शुभं च अशुभं च)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating the formula to be spoken (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sangama (contextual)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A devotee in the sangama raises a hand and pronounces a solemn truth-invocation; the meeting of two rivers forms a luminous ‘witness’ backdrop; subtle presence of ṛṣis as ethereal observers.

Characters & Entities

• Dharma
• Satya (Truth)
• Saṅgama
• Kratu (sacrifice)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truth (satya) and dharma are invoked as cosmic witnesses; sacred places are treated as moral courts where inner reality is revealed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The saṅgama (confluence) of the Mahī River and the ocean.

What ritualistic prescription is mentioned?

A spoken truth-invocation (śapatha-like declaration) calling dharma, the confluence, and sacrificial witnesses to reveal innocence or guilt.