Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
इति चिंतयते मह्यं भृशं दोलायते मनः । महन्मे कौतुकं जातं सत्यं वा वक्तुमर्हथ
Transliteration
iti ciṃtayate mahyaṃ bhṛśaṃ dolāyate manaḥ | mahanme kautukaṃ jātaṃ satyaṃ vā vaktumarhatha
Translation
یوں سوچتے سوچتے میرا دل بہت ڈگمگا رہا ہے۔ میرے اندر بڑی جستجو پیدا ہو گئی ہے—مہربانی فرما کر سچ بات کہنے کے لائق ہوں۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
चिन्तयतेthinks/reflects
चिन्तयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मह्यम्to me/for me
मह्यम्:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formचतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; सर्वनाम
भृशम्greatly/excessively
भृशम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb)
दोलायतेsways/wavers
दोलायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दोल् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
महत्great
महत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (used predicatively with ‘कौतुकम्’)
मेmy/of me
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
कौतुकम्curiosity/wonder
कौतुकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
जातम्has arisen/occurred
जातम्:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु) + क्त
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्मणि
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (as object of ‘वक्तुम्’)
वाor/indeed (emphatic alternative)
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
वक्तुम्to speak
वक्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) + तुमुन्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive)
अर्हथyou are able/ought (to)
अर्हथ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन
Speaker
Pārtha (Arjuna/Dhanaṃjaya)
Visual Art Cues
Scene: A contemplative figure pauses, mind wavering between possibilities, then turns with earnest curiosity to request the truth from celestial speakers.
Characters & Entities
P
Pārtha (implicit)FAQs
Spiritual progress is fueled by honest longing for truth and the humility to ask for it.
None in this verse; it prepares the listener for the forthcoming explanation about sacred places.
None; it is a request for satya-vacana (truthful explanation).