Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

Transliteration

jalābhilāṣiṇī bālā na manāgapi sā pibat | kuśāgratoyapṛṣataṃ paṃcāgniparitāpitā

Translation

پانی کی خواہش رکھنے والی وہ بچی تھی، مگر اس نے ذرا سا بھی نہ پیا؛ صرف کُش کی نوک پر ٹھہری ہوئی پانی کی ایک بوند—اور وہ پانچ آگوں کی تپش سہتی رہی۔

Word by Word

• जल-अभिलाषिणी: desiring water
• जल-अभिलाषिणी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + अभिलाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (जलं अभिलाषयति)

• बाला: the girl
• बाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध निपात (negation particle)

• मनाक्: even slightly
• मनाक्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मनाक् (अव्यय)
• Form: परिमाणवाचक अव्यय (adverb) ‘even a little’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/समुच्चय निपात (particle) ‘even/also’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• पिबत्: drank
• पिबत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु √पा)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; छान्दस/वैदिक रूप ‘पिबत्’ = ‘अपिबत्’

• कुश-अग्र-तोय-पृषतम्: a drop of water on the tip of a kusa grass
• कुश-अग्र-तोय-पृषतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक) + पृषत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (कुशस्य अग्रे स्थितं तोयस्य पृषतम्)

• पञ्च-अग्नि-परितापिता: heated by the five fires
• पञ्च-अग्नि-परितापिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या) + अग्नि (प्रातिपदिक) + परि-तप् (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त (क्त-प्रत्यय) ‘परितापित’ = ‘tormented/heated’; तत्पुरुषः (पञ्चाग्निभिः परितापिता)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (tapovana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The maiden, surrounded by four blazing fires and the overhead sun, holds a kuśa blade with a tiny droplet; her parched lips and unwavering gaze show thirst mastered by vow.

Characters & Entities

• kuśa
• pañcāgni
• tapo-vana
• Kāśī (Kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mastery over craving—especially under hardship—is a central mark of tapas and inner purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī Kṣetra’s tapovana context continues, presenting the region as a support for rigorous ascetic vows.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pañcāgni-tapas is continued; additionally, strict restraint in drinking water is implied as part of her vow.