Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 87

Devanagari script

विचार्यमाणे देहेस्मिन्नकिंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

Transliteration

vicāryamāṇe dehesminnakiṃcidadhikaṃ kvacit | āhāro maithunaṃ nidrā bhayaṃ sarvatra yatsamam

Translation

جب اس بدن پر غور کیا جائے تو کہیں بھی کوئی برتری نہیں ملتی؛ خوراک، ملاپ، نیند اور خوف—یہ سب میں یکساں ہیں۔

Word by Word

• विचार्यमाणे: when (it is) being examined
• विचार्यमाणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि + चर् (धातु) → विचार्य (कृदन्त) + माण (शानच्)
• Form: सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुं/नपुंसक-सम्भव; वर्तमानकाले कर्मणि-भावे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (being considered/when being examined)

• देहे: in the body
• देहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (anything)

• अधिकम्: extra/superior
• अधिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘किञ्चित्’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्वचित्: anywhere
• क्वचित्: Desha/Kaala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/काल-अनिश्चित (somewhere/at any place)

• आहारः: food/intake
• आहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• मैथुनम्: sexual union
• मैथुनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• निद्रा: sleep
• निद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Desha (Location adverb/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश-सूचक (everywhere)

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम; ‘समम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• समम्: equal/same
• समम्: Predicate (Vidheyātmaka/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

Speaker

Puṇyakīrti (deduced continuation of speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: seekers/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A teacher points to a simple diagram of the body while diverse beings—brahmin, king, outcaste, animal—sit together, all shown with the same basic needs; background: Gaṅgā and Kāśī ghāṭs.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bodily life is governed by shared instincts; spiritual dignity lies in transcending mere bodily drives through dharma and inner realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is situated in the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī narrative, a setting often used to promote liberation-oriented discernment.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a reflective teaching encouraging discrimination (vicāra) and detachment.