Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

yadā sa na divodāsaḥ prāgāsītkuṃbhasaṃbhava | tadātanaṃ nijaṃ sthānamalaṃcakre gaṇādhipaḥ

اے کُمبھ سمبھَو اگستیہ! جب پہلے وہ دیووداس وہاں موجود نہ تھا، تب گنوں کے ادھیپتی نے اپنے لیے اپنا قدیم آسن، اپنا ہی مقام، آراستہ کر کے قائم کر لیا۔

यदाwhen
यदा:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; कालवाचक-सम्बन्धक-अव्ययम् (relative adverb: when)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेधार्थक-निपातः (negation)
दिवोदासःDivodāsa (proper name)
दिवोदासः:
Pratishedhya (Negated predicate/निषेध्य)
TypeNoun
Rootदिवोदास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
प्राक्formerly, earlier
प्राक्:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्ययम्; पूर्वकालवाचक-अव्ययम् (formerly)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
कुम्भसंभवO pot-born one (Agastya)
कुम्भसंभव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भव (सम् + भू-धातु, घञ्/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुम्भात् सम्भवः)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; तद्-सम्बन्धि कालवाचक-अव्ययम् (then)
आतनम्expansion, extension (spread)
आतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निजम्own
निजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; स्थानम् इत्यस्य विशेषणम्
स्थानम्place, abode
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अलम्fully, sufficiently
अलम्:
Sambandha (Adverbial particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; पर्याप्त्यर्थक/समर्थ्यर्थक-निपातः; अत्र क्रियाविशेषणम् (enough/fully)
चक्रेmade, arranged
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
गणाधिपःlord of the gaṇas (Gaṇeśa)
गणाधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणानाम् अधिपः)

Narrator (Skanda, in Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Kāśī (ancient gaṇa-sthāna)

Type: kshetra

Listener: Agastya (kumbha-sambhava)

Scene: Addressed to Agastya (‘kumbha-sambhava’), the narrator recalls an earlier time: a gaṇa-lord installs an ancient seat in Kāśī—stone pedestal near a shrine, attendants placing garlands and flags.

D
Divodāsa
A
Agastya (Kuṃbhasambhava)
G
Gaṇādhipa (Gaṇeśa/Vināyaka)

FAQs

The sacred order of Kāśī is timeless; divine seats and presences are established beyond the rise and fall of kings.

Kāśī’s sanctified landscape is implied through the mention of Gaṇādhipa’s ‘own seat’ established there.

None; it provides historical-theological context for the deity’s established seat.