Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

Transliteration

dvijapādārcanātkiṃcitsukṛtaṃ vedmi nāparam | anenāparikathyena kathiteneha kiṃ mama

Translation

“میں بس اتنا ہی ثواب جانتا ہوں کہ برہمن کے قدموں کی پوجا کی جائے؛ اس کے سوا کچھ نہیں۔ اس کم کہنے کے لائق بات کو یہاں تفصیل سے بیان کرنے سے مجھے کیا حاصل؟”

Word by Word

• द्विजपादार्चनात्: from worship of the Brahmin's feet
• द्विजपादार्चनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजस्य पादानाम् अर्चनम्) + तसिल्-अर्थे पञ्चमी

• किंचित्: some/a little
• किंचित्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किंचित् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अल्पपरिमाणवाचक

• सुकृतम्: merit/good deed
• सुकृतम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग) + कृत (कृदन्त/क्त) → सुकृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• वेद्मि: I know
• वेद्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• अपरम्: anything else
• अपरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; 'अन्यत्' अर्थे

• अनेन: by this/with this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• अपरिकथ्येन: by what is not to be described/ineffable
• अपरिकथ्येन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + परि-कथ्य (कृदन्त/यत्)
• Form: नञ्-पूर्वक कृदन्त (यत्/तव्यत्-सम्भव), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (अनेन)

• कथितेन: by what has been said/statement
• कथितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कथ् (धातु) → कथित (कृदन्त/क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) प्रयुक्तः संज्ञावत्, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• इह: here/in this matter
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/प्रसङ्गवाचक (here/in this matter)

• किम्: what
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• मम: for me/of me
• मम: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Rājā (King)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Vipra

Visual Art Cues

Scene: The king lowers his pride, acknowledging only the merit of worshipping a brāhmaṇa’s feet; the sage’s feet become the focal symbol of dharma and humility.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service to the truly virtuous (dvija-pāda-arcana) is remembered as genuine puṇya, surpassing pride in worldly achievements.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse supports Kāśī’s dharma atmosphere by praising reverence to holy persons.

What ritualistic prescription is mentioned?

Reverential worship/service of a brāhmaṇa’s feet (dvija-pāda-arcana) is implied as a meritorious act.