Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

svapnotpātāniti bahūñśaṃsañśaṃsannitastataḥ | bahūnuccāṭayāṃcakre sa vighneśaḥ puraukasaḥ

وہ وِگھنےش، جو شہر والوں میں تھا، ادھر اُدھر بہت سے خوابیدہ شگونِ بلا سناتا پھرا، اور خوف دلا کر بہتوں کو شہر چھوڑنے پر مجبور کر دیا۔

स्वप्नोत्पातान्dream-omens
स्वप्नोत्पातान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वप्नोत्पात (प्रातिपदिक) = स्वप्न (प्रातिपदिक) + उत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक निपात
बहून्many
बहून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘(जनान्/वचनानि)’ इत्यध्याहार्य
शंसन्proclaiming
शंसन्:
Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त (वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे
शंसन्repeatedly proclaiming
शंसन्:
Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त
Formपुनरुक्त-शतृ (repeated participle)
इतस्ततःhere and there
इतस्ततः:
Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइतस्ततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), दिशावाचक (here and there)
बहून्many (people)
बहून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘जनान्’ (people) इत्यर्थे
उच्चाटयाम्to drive away/expel
उच्चाटयाम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootउच्चाटय (णिजन्त-धातु; √चट्/√चाट् causative sense)
Formणमुल्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerundial noun/infinitival), कर्मार्थे; ‘उच्चाटयितुम्’ इत्यर्थे
चक्रेdid/undertook
चक्रे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विघ्नेशःVighneśa (Lord of obstacles)
विघ्नेशः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootविघ्नेश (प्रातिपदिक) = विघ्न (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुरौकसःthe city-dweller
पुरौकसः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरौकस् (प्रातिपदिक) = पुर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नगरवासी’

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Scene: A figure called 'Vighneśa' among townspeople moving through lanes, gesturing emphatically while recounting many dream-omens; crowds gather, then families depart with bundles, leaving streets emptier.

S
svapnotpāta (dream-omens)
V
Vighneśa
P
puraukasaḥ (citizens)

FAQs

Fear spreads quickly when ominous signs are amplified; discernment and dhārmic steadiness are required in times of crisis.

Kāśī remains the setting; the verse depicts how omens affect the sacred city’s populace.

None stated; it narrates social consequences of proclaiming omens.