Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

Transliteration

etadākhyānaśatakaṃ krameṇa parikīrtitam | yasya śravaṇamātreṇa sarvakhaṃḍa śruteḥ phalam | anukramaṇikādhyāyepyasti yātrāparikramaḥ

Translation

یوں یہ ‘سو حکایات’ ترتیب کے ساتھ بیان کی گئیں؛ جسے محض سن لینے سے تمام کھنڈوں کے سننے کا پھل حاصل ہوتا ہے۔ اور فہرستِ مضامین کے اس باب (انوکرمنیکا) میں بھی یاترا-پریکرمہ شامل ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषणम्

• आख्यानशतकम्: a hundred narratives/chapters
• आख्यानशतकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आख्यान (प्रातिपदिक) + शतक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (आख्यानानां शतकम्)

• क्रमेण: in order, sequentially
• क्रमेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)

• परिकीर्तितम्: has been recounted/proclaimed
• परिकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु)
• Form: कृदन्त (भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘has been proclaimed’

• यस्य: of which/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• श्रवणमात्रेण: by mere hearing
• श्रवणमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रवण (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (श्रवणस्य मात्रेण = केवलश्रवणेन)

• सर्वखण्डश्रुतेः: of the hearing/recitation of all sections
• सर्वखण्डश्रुतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक) + श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वखण्डस्य श्रुतेः)

• फलम्: the fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अनुक्रमणिकाध्याये: in the index/chapter of contents
• अनुक्रमणिकाध्याये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनुक्रमणिका (प्रातिपदिक) + अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (अनुक्रमणिकायाः अध्याये)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपेक्षार्थ (also/even)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यात्रापरिक्रमः: the pilgrimage-circuit
• यात्रापरिक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक) + परिक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (यात्रायाः परिक्रमः)

Speaker

Narratorial/Index-verse (Anukramaṇikā style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (as a whole)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: General audience of listeners/reciters; in-frame interlocutors are about to speak (Sūta to Vyāsa).

Visual Art Cues

Scene: A recitation hall: Sūta/Vyāsa-like figure reading from palm-leaf manuscripts; listeners seated; behind them a faint map-like ring indicating parikramā, suggesting that even summary recitation contains the pilgrimage.

Characters & Entities

• Anukramaṇikā
• Yātrā-parikrama
• Kāśī Khaṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (devotional listening) to Kāśī’s māhātmya is itself a potent dharmic act, promised to yield broad scriptural merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a single tīrtha; the verse glorifies the entire Kāśī-kṣetra corpus and its pilgrimage-circuit as a unified sacred field.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing) is praised as merit-bearing; the yātrā-parikramā is indicated as a practice detailed alongside the contents.