Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

Transliteration

daṃḍapāṇeḥ samudbhūtirjñānavāpyudbhavastataḥ | ākhyānaṃ ca kalāvatyāḥ sadācārastataḥ param

Translation

پھر دندپانی کے ظہور کا بیان؛ اس کے بعد گیان واپی کے ظہور کا تذکرہ؛ کلاوتی کی حکایت؛ اور اس کے بعد سدآچار، یعنی درست دینی آداب کی تعلیم۔

Word by Word

• दण्डपाणेः: of Daṇḍapāṇi
• दण्डपाणेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दण्डपाणि (प्रातिपदिक) = दण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दण्डस्य पाणिः यस्य)

• समुद्भूतिः: origin; emergence
• समुद्भूतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्भूति (प्रातिपदिक; सम्-उद्-√भू (धातु) + क्तिन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भाववाचक

• ज्ञानवाप्युद्भवः: the origin of Jñānavāpī
• ज्ञानवाप्युद्भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानवाप्युद्भव (प्रातिपदिक) = ज्ञानवापी (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानवाप्याः उद्भवः)

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) क्रमवाचक

• आख्यानम्: narrative; account
• आख्यानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आख्यान (प्रातिपदिक; आ-√ख्या (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कलावत्याः: of Kalāvatī
• कलावत्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सदाचारः: good conduct; right practice
• सदाचारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सदाचार (प्रातिपदिक) = सत् (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (सद् आचारः)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) क्रमवाचक

• परम्: next; further
• परम्: Sambandha (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (here: 'next/further')

Speaker

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa setting)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī; Daṇḍapāṇi (Kāśī kṣetrapāla aspect)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī street-to-ghāṭa sequence: Daṇḍapāṇi arises as a guardian holding staff; the sacred well Jñānavāpī appears as a luminous water-source; Kalāvatī’s story unfolds as a moral vignette; sages teach sadācāra to attentive listeners.

Characters & Entities

• Daṇḍapāṇi
• Jñānavāpī
• Kalāvatī
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacred places are linked to dharma: tīrtha-origins and local deities lead into practical guidance on right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jñānavāpī in Kāśī, alongside the local guardian tradition associated with Daṇḍapāṇi.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed here; the emphasis is on sadācāra—ethical discipline as a religious practice.