Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि

Transliteration

gaṇena piṃgalākhyena piṃgalākhyeśasaṃjñitam | liṃgaṃ pratiṣṭhitaṃ śaṃbhoḥ kapardīśādudagdiśi

Translation

پِنگل نامی گن نے شَمبھو کا ایک لِنگ قائم کیا جو پِنگلاکھْییش کے نام سے مشہور ہوا؛ یہ کَپَردیش سے شمال کی سمت میں ہے۔

Word by Word

• गणेन: by a gaṇa (attendant-group)
• गणेन: Karana (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन

• पिङ्गलाख्येन: named Piṅgala
• पिङ्गलाख्येन: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पिङ्गल (प्रातिपदिक) + आख्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (पिङ्गलम् आख्यं यस्य = named Piṅgala); विशेषणम् (गणेन)

• पिङ्गलाख्येशसंज्ञितम्: designated as ‘Piṅgalākhyeśa’
• पिङ्गलाख्येशसंज्ञितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पिङ्गलाख्य (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः: पिङ्गलाख्य-ईश इति संज्ञा यस्य/यत्; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject in passive)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानी/subject), एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: was established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: प्रति√स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (having been established)

• शम्भोः: of Śambhu (Śiva)
• शम्भोः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कपर्दीशात्: from Kapardīśa
• कपर्दीशात्: Apadana (Source/Reference point)
• Type: Noun
• Root: कपर्दीश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• उदक्: north
• उदक्: Dik (Directional qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: उदक्/उत्तर (अव्यय/दिक्शब्द)
• Form: दिग्वाचक-अव्यय (directional term: northward)

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Piṅgalākhyeśa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Kumbhayoni)

Visual Art Cues

Scene: Gaṇa Piṅgala installs a radiant liṅga named Piṅgalākhyeśa; a subtle map-like composition shows Kapardīśa as the reference point with the new shrine to its north.

Characters & Entities

• Skanda
• Piṅgala (gaṇa)
• Piṅgalākhyeśa (liṅga)
• Śambhu (Śiva)
• Kapardīśa
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The holiness of Kāśī is mapped through named liṅgas, turning geography into a devotional pathway.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Piṅgalākhyeśa-liṅga in Kāśī, located north of Kapardīśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā is described as already done; no direct instruction is given in this verse.