Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

ममापीदं महालिंगं सदा पूज्यतमं सुराः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यं देवर्षि मानवैः

Transliteration

mamāpīdaṃ mahāliṃgaṃ sadā pūjyatamaṃ surāḥ | tasmātsarvaprayatnena pūjyaṃ devarṣi mānavaiḥ

Translation

میرا یہ مہا لِنگ سدا دیوتاؤں کے لیے بھی سب سے زیادہ پوجنیہ ہے؛ اس لیے دیوتا، دیورشی اور انسان—سب کو پوری کوشش سے اس کی پوجا کرنی چاہیے۔

Word by Word

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); अपि=also/even

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• महा-लिङ्गम्: the great liṅga
• महा-लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् लिङ्गम्)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालाव्यय (adverb of time)

• पूज्यतमम्: most worthy of worship
• पूज्यतमम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (प्रातिपदिक; √पूज् यत्) + तमप्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अतिशय-तुल्यतम (superlative)

• सुराः: O gods
• सुराः: Sambodhana/Addressed (Vocative sense/सम्बोधनार्थे प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभूत-तद्धित/निपातवत्; हेतौ/तस्मादर्थे (therefore/from that)

• सर्व-प्रयत्नेन: with all effort
• सर्व-प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वः प्रयत्नः यस्य/सर्वप्रयत्नः)

• पूज्यम्: to be worshipped
• पूज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (प्रातिपदिक; √पूज् यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be worshipped)

• देवर्षि: O divine sage
• देवर्षि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• मानवैः: by humans
• मानवैः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

Speaker

Śiva/Viśvanātha (deduced from first-person and liṅga praise)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvanātha Mahāliṅga (Viśveśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/devarṣi in Kāśīkhaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: Devas, ṛṣis, and humans converge at the Viśvanātha liṅga, each offering worship—flowers, bilva, water—signifying the liṅga’s universal supremacy.

Characters & Entities

• Mahāliṅga
• Surāḥ (Devas)
• Devarṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Viśvanātha/Viśveśvara Liṅga is presented as universally supreme in worship, binding gods and humans to a shared dharma of reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s central Śiva-liṅga (Viśveśvara/Viśvanātha) is the focus.

What ritualistic prescription is mentioned?

An explicit prescription of pūjā: worship the Mahāliṅga ‘with all effort’ (sarva-prayatnena).