Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

Transliteration

iti tadvacanaṃ śrutvā tyaktvā maunamuvāca ha | sānaṃdaḥ sa mahānaṃdo niḥspṛhosmi pratigrahe

Translation

یہ بات سن کر اس نے خاموشی توڑ کر کہا: ‘میں مسرور ہوں—سچ مچ مہا آنند سے بھرپور؛ اور ہدیہ قبول کرنے میں بے رغبت ہوں۔’

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उक्त्यर्थे (thus)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (that)

• वचनम्: statement, words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाले कृत्य (having heard)

• त्यक्त्वा: having given up
• त्यक्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाले कृत्य (having abandoned)

• मौनम्: silence
• मौनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed (particle)
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरणार्थक/पादपूरण (particle; often expletive/emphatic)

• स-आनन्दः: joyful, with joy
• स-आनन्दः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गवत्/अव्यय) + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; तत्पुरुषः (आनन्देन सह)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• महानन्दः: greatly blissful
• महानन्दः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; कर्मधारयः (महान् आनन्दः)

• निःस्पृहः: free from desire
• निःस्पृहः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + स्पृह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; तत्पुरुषः (स्पृहाया अभावः)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• प्रतिग्रहे: in accepting gifts
• प्रतिग्रहे: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

Speaker

The meditating brāhmaṇa/ascetic (recipient figure)

Characters & Entities

• mauna
• niḥspṛha
• pratigraha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest dharmic stance is desirelessness: spiritual authority is shown by freedom from craving, even when gifts are offered.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to Kāśī’s sacred narrative environment; the nearby named tīrtha in this passage is Cakrasarasa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mauna (vow of silence) and the disciplined attitude toward pratigraha (accepting gifts) are highlighted as ascetic observances.