Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

Devanagari script

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

Transliteration

caturdaśī yadāparṇe rudranakṣatra saṃyutā | tadā puṇyatamaḥ kālastasminkuṃḍe mahāphalaḥ

Translation

جب چودھویں تِتھی پَرْنَے کے دن آئے اور رُدر نَکشتر کے ساتھ جُڑ جائے، تب وہ وقت سب سے زیادہ پُنیہ ہے؛ اُس کُنڈ میں اس کا عظیم پھل ملتا ہے۔

Word by Word

• चतुर्दशी: the fourteenth lunar day
• चतुर्दशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक) + ई (स्त्रीप्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (चतुर्दशानां तिथिः)

• यदा: when
• यदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (relative adverb: when)

• अपर्णे: in (the) Aparṇā (designation)
• अपर्णे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अपर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; नक्षत्र/तिथि-विशेषे (in Aparṇā)

• रुद्रनक्षत्र: with the Rudra-nakṣatra
• रुद्रनक्षत्र: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental) एकवचन (सम्बन्धे); षष्ठी-तत्पुरुषः (रुद्रस्य नक्षत्रम्)

• संयुता: joined/associated
• संयुता: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; चतुर्दशी-विशेषणम्

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• पुण्यतमः: most meritorious
• पुण्यतमः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + तमप् (तमतम-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अतिशय-तमतम (superlative)

• कालः: time
• कालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कुण्डे: in the pond/pit
• कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महाफलः: of great result
• महाफलः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महत् फलम् यस्य) — कालः-विशेषणम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrāvāsa/Rudra-kuṇḍa (timing for mahāphala)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims seeking the ‘best time’ for fruit

Visual Art Cues

Scene: Night-to-dawn transition over a stepped pond; moon waning on caturdaśī; priests mark the auspicious moment; devotees enter the water with lamps and offerings.

Characters & Entities

• Rudrāvāsa Kuṇḍa
• Caturdaśī
• Rudra-nakṣatra
• Aparṇā/Parṇa (day designation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time and place together intensify merit: sacred geography and auspicious calendrical योग (yoga) amplify spiritual results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa associated with Rudrāvāsa (mentioned immediately before in the same passage).

What ritualistic prescription is mentioned?

Observing/using the auspicious conjunction (Caturdaśī with Rudra-nakṣatra) for rites—especially bathing—at the kuṇḍa.