Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 240

Devanagari script

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

Transliteration

viśālākṣīśvaraṃ liṃgaṃ tatraiva kṣetravastidam | jarāsaṃdheśvaraṃ liṃgaṃ tadyāmyāṃ jvaranāśanam

Translation

وہیں وِشالاکشییشور کا لِنگ ہے جو اسی مقدس کھیتر (کاشی) میں رہائش اور استحکام عطا کرتا ہے۔ جنوبی سمت میں جراسندھیشور کا لِنگ ہے جو بخار کو مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• विशालाक्षीश्वरम्: Viśālākṣīśvara
• विशालाक्षीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशालाक्षी + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; 'लिंगम्' इति विशेषण (नाम)

• लिंगम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिंगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक (emphatic particle)

• क्षेत्र-वस्ति-दम्: giver of residence/settlement in the sacred field
• क्षेत्र-वस्ति-दम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र + वस्ति + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'लिंगम्' इति विशेषण; दम् = ददाति इति (giver)

• जरासंधेश्वरम्: Jarāsaṃdheśvara
• जरासंधेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जरासंध + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'लिंगम्' इति विशेषण (नाम)

• लिंगम्: liṅga
• लिंगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्-याम्याम्: in its southern quarter
• तत्-याम्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + याम्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिशा-वाचक (in the southern direction of that)

• ज्वर-नाशनम्: destroyer of fever
• ज्वर-नाशनम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वर + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'लिंगम्' इति विशेषण

Speaker

Skanda

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Viśālākṣīśvara
• Viśālākṣī (as associated śakti-name)
• Jarāsaṃdheśvara
• Jvara (fever)
• Kṣetra (holy field)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s liṅgas are praised for both worldly welfare (stability in the kṣetra) and remedial grace (healing from fever).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśālākṣīśvara Liṅga and Jarāsaṃdheśvara Liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrims are directed to visit these liṅgas by location (including the southern quarter) to obtain the stated fruits.