Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

Transliteration

vārāṇasīṃ samāyātā goprekṣaṃ tattataḥ snṛtam | goprekṣāddakṣiṇebhāge dadhīcīśvarasaṃjñitam

Translation

وارانسی میں پہنچ کر اس (لِنگ) کو ‘گوپریکش’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔ گوپریکش کے جنوبی حصے میں ‘دَدھیچی اِیشور’ کے نام سے معروف (لِنگ) ہے۔

Word by Word

• वाराणसीम्: to Vārāṇasī
• वाराणसीम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• समायाताः: having come
• समायाताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + √या (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past active sense)

• गोप्रेक्षम्: Goprekṣa (name of the liṅga/place)
• गोप्रेक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो + प्रेक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—गाः प्रेक्षते इति (उपपद-तत्पुरुष)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ततः: then/from there
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• स्नृतम्: was remembered/recorded (as)
• स्नृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; रूपम्—‘सस्मृतम्/स्मृतम्’ इत्यर्थे पाठभेदसम्भवः (snṛtam as transmitted)

• गोप्रेक्षात्: from (the place) Goprekṣa
• गोप्रेक्षात्: Apadana (Source/Reference point/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गोप्रेक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• दक्षिणेभागे: in the southern part
• दक्षिणेभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—दक्षिणे भागे (सप्तमी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः)

• दधीचीश्वरसंज्ञितम्: named ‘Dadhīcīśvara’
• दधीचीश्वरसंज्ञितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दधीचि + ईश्वर + संज्ञित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—दधीचि-ईश्वर इति संज्ञया संज्ञितम् (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः); ‘संज्ञित’ = क्त-प्रत्ययान्त

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Goprekṣa; Dadhīcīśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim arrives in Kāśī, pauses at Goprekṣa, then walks south through a lane to Dadhīcīśvara; a subtle overlay shows sage Dadhīci in meditation, symbolizing tapas and self-offering behind the liṅga’s name.

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Goprekṣa-liṅga
• Dadhīcīśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is taught as a navigable sacred mandala: knowing names and directions helps pilgrims align movement with remembrance and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Goprekṣa-liṅga and the nearby Dadhīcīśvara-liṅga situated to its south.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; the verse provides locational guidance for pilgrimage and darśana.