Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

सरस्वती सरिद्रूपा ह्यतः शास्त्रनिकेतनम् । आनंदकाननं सर्वं धर्मशास्त्रकृतालयम्

Transliteration

sarasvatī saridrūpā hyataḥ śāstraniketanam | ānaṃdakānanaṃ sarvaṃ dharmaśāstrakṛtālayam

Translation

اسی لیے سرسوتی یہاں دریا کی صورت میں جلوہ گر ہے؛ یہ مقام شاستروں اور مقدس علم کا مسکن ہے۔ پورا آنندکانن دھرم اور شاستروں سے تراشا ہوا ایک مقدس آستانہ ہے۔

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī (river/goddess)
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• सरिद्रूपा: having the form of a river
• सरिद्रूपा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सरित् + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सरितः रूपम्)

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (therefore/from this)

• शास्त्रनिकेतनम्: abode of scriptures/learning
• शास्त्रनिकेतनम्: Samanaadhikarana (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र + निकेतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शास्त्रस्य निकेतनम्)

• आनंदकाननम्: the forest of bliss (Ānandakānana)
• आनंदकाननम्: Samanaadhikarana (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आनन्द + कानन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आनन्दस्य काननम्)

• सर्वम्: entire; all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; 'आनंदकाननम्' इति विशेषणम्

• धर्मशास्त्रकृतालयम्: a dwelling made/ordained by dharma-śāstra
• धर्मशास्त्रकृतालयम्: Samanaadhikarana (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्मशास्त्र + कृत + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मशास्त्रेण कृतः आलयः / धर्मशास्त्रकृतः आलयः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandakānana (Kāśī) with Sarasvatī-tīrtha motif

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous river personified as Sarasvatī flows through a stylized Kāśī; along its banks sit sages and students reciting śāstra under trees of Ānandakānana, with manuscripts and vīṇā motifs.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Ānandakānana
• Kāśī
• Śāstra
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is not only a tīrtha of liberation but also a sanctified center of dharma and scriptural wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandakānana—an epithet for Kāśī—praised as a śāstra-niketanam.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is commanded; the verse frames Kāśī’s identity as a sacred seat of learning and dharma.