Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः

eka eva hi viśveśo muktido nānya eva hi | sa eva kāśīṃ prāpayya muktiṃ yacchati nānyataḥ

صرف وشویش ہی مکتی دینے والا ہے—اور کوئی نہیں۔ وہی انسان کو کاشی تک پہنچا کر مکتی عطا کرتا ہے؛ کسی اور ذریعے سے نہیں۔

एकःone, only
एकः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (Masculine, Nominative, Singular; Adjective)
एवindeed, alone
एव:
Sambandha/Emphasis (Emphatic particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
हिindeed, for
हि:
Hetu/Emphasis (Reasoning particle/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चय-निपात (particle: for/indeed)
विश्वेशःViśveśa
विश्वेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विश्वस्य ईशः) (Masculine, Nominative, Singular)
मुक्तिदःgiver of liberation
मुक्तिदः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुक्ति + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मुक्तिं ददाति) (Masculine, Nominative, Singular)
not
:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negative particle)
अन्यःanother (one)
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (Emphatic particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
हिindeed
हि:
Hetu/Emphasis (Reasoning particle/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चय-निपात (particle)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम (Masculine, Nominative, Singular; pronoun)
एवalone
एव:
Sambandha/Emphasis (Emphatic particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
काशीम्Kāśī
काशीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)
प्रापय्यhaving brought (to)
प्रापय्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formणिच्-प्रत्ययान्त causative धातोः क्त्वान्त (absolutive/gerund) (having caused to reach / having brought)
मुक्तिम्liberation
मुक्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)
यच्छतिgives, grants
यच्छति:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (Present, Parasmaipada, 3rd person, Singular)
not
:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negative particle)
अन्यतःfrom elsewhere, otherwise
अन्यतः:
Apādāna/Adverbial (Source/Otherwise/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootअन्यतः (अव्यय)
Formअपादान/देशवाचक-अव्यय (adverb: from elsewhere/otherwise)

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha: Viśveśvara in Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Scene: Viśveśvara stands as the sole luminous axis; a pilgrim is gently ‘led’ into Kāśī by an unseen divine hand or a beam of light from the liṅga, signifying that arrival and liberation both arise from Śiva’s grace alone.

V
Viśveśa (Śiva)
K
Kāśī (Vārāṇasī)
M
Mukti/Mokṣa

FAQs

Mokṣa is ultimately by Śiva’s grace—specifically Viśveśa of Kāśī—who leads and liberates.

Kāśī, under the lordship of Viśveśa (Viśveśvara).

No direct prescription; the verse stresses divine agency—Viśveśa granting mokṣa through Kāśī.