Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 31

Devanagari script

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः

Transliteration

cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ param | samabhyarcyāpnuyānmartyo jyotīrūpaṃ na saṃśayaḥ

Translation

چکرپشکرِنی کے کنارے، برتر جیوتی روپیشور کی باقاعدہ پوجا کرنے سے انسان یقیناً الٰہی نورانی صورت پا لیتا ہے—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• चक्रपुष्करिणी: Cakrapuṣkariṇī (the tank named ‘Cakra’)
• चक्रपुष्करिणी: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष-समासः (चक्रस्य पुष्करिणी); प्रातिपदिक-रूपेण (स्थाननाम)

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (तीरे)

• ज्योतीरूपेश्वरम्: Jyotirūpeśvara
• ज्योतीरूपेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ज्योतीरूपेश्वरम्)

• समभ्यर्च्य: having duly worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया

• आप्नुयात्: would attain
• आप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्योतीरूपम्: the form of light
• ज्योतीरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः

• न: no, not
• न: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वाक्ये ‘न संशयः’ इति नास्त्यर्थे

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapuṣkariṇī (bank) with Jyotīrūpeśvara

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred tank (puṣkariṇī) with lotus blooms; on its bank stands a small shrine with the radiant liṅga; a worshipper offers flowers and lamp, reflected light shimmering on water.

Characters & Entities

• Cakrapuṣkariṇī
• Jyotīrūpeśvara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Place-specific worship in Kāśī grants swift spiritual uplift—described as attaining a luminous, purified state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakrapuṣkariṇī and the Jyotīrūpeśvara shrine situated on its bank.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samabhyarcana—proper worship/archana of the Jyotīrūpeśvara Liṅga at the tīrtha.