Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

कृतभूति तनुत्राणं शिवमंत्रैर्नरोत्तमम् । नोपसर्पंति नियतमपि हिंस्राः समंततः

Transliteration

kṛtabhūti tanutrāṇaṃ śivamaṃtrairnarottamam | nopasarpaṃti niyatamapi hiṃsrāḥ samaṃtataḥ

Translation

شیو منتر سے سنسکرت مقدّس وِبھوتی نرِ افضل کے جسم کی حفاظت کا کَوڑھ بن جاتی ہے؛ ہر طرف کے درندہ صفت ہستیوں تک بھی وہ ہرگز قریب نہیں آتیں۔

Word by Word

• कृतभूति: (one) having applied sacred ash / with vibhūti made
• कृतभूति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु, क्त-प्रत्यय) + भूति (भूति प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—कृत-भूति (कृता भूति यस्य/यत्)

• तनुत्राणम्: protection of the body
• तनुत्राणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनुत्राण (तनु + त्राण प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तनु-त्राण (तन्वाः त्राणम्)

• शिवमन्त्रैः: by Śiva-mantras
• शिवमन्त्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिवमन्त्र (शिव + मन्त्र प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; समासः—शिव-मन्त्र

• नरॊत्तमम्: the best of men
• नरॊत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरॊत्तम (नर + उत्तम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—नर-उत्तम

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• उपसर्पन्ति: approach
• उपसर्पन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उपसृप् (उप + सृप् धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• नियतम्: certainly / invariably
• नियतम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: नियत (नि + यम् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययवत् (adverbial accusative)

• अपि: even
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: even/also)

• हिंस्राः: violent (beings)
• हिंस्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हिंस्र (हिंस् धातु, र-प्रत्यय/विशेषणप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• समन्ततः: from all sides
• समन्ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devoted man in Kāśī, body marked with consecrated vibhūti, stands fearless as shadowy violent beings recoil at a distance; the aura of Śiva-mantra forms an unseen protective circle.

Characters & Entities

• Śiva
• Vibhūti (sacred ash)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-bhakti expressed through mantra and vibhūti becomes both spiritual merit and tangible protection from harmful forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī narrative context leads into a tīrtha-māhātmya connected with liberation from piśāca-state (Piśācamocana), though this verse focuses on vibhūti’s protective power.

What ritualistic prescription is mentioned?

Applying vibhūti (sacred ash) while sanctifying it with Śiva-mantras.