Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 37

Devanagari script

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

Transliteration

utpāṭya mahato vṛkṣānkecitprāptā makhāṃgaṇam | kaiścidutpāṭitā yūpāḥ kecitkuṃḍānyapūpuran

Translation

کچھ نے بڑے درخت جڑ سے اکھاڑ کر یَجْن کے آنگن تک جا پہنچے۔ کچھ نے یُوپ کے ستون اکھاڑ دیے، اور کچھ نے ہَوَن کے کُنڈ بھر ڈالے۔

Word by Word

• उत्पाट्य: having uprooted
• उत्पाट्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + पाट् (धातु) → उत्पाट्य (क्त्वा/gerund)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• महतः: great, large
• महतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘वृक्षान्’ इत्यस्य विशेषणम् (Vedic/epic form for महतः = महान्)

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• प्राप्ताः: reached
• प्राप्ताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (क्त/PPP)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘arrived/reached’ (PPP used predicatively)

• मखाङ्गणम्: the sacrificial courtyard
• मखाङ्गणम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: मख (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मखस्य अङ्गणम्’ = sacrificial courtyard

• कैश्चित्: by some
• कैश्चित्: Karana/Karta (Agent-instrumental/कर्ता-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• उत्पाटिताः: uprooted
• उत्पाटिताः: Kriya (Predicate-participle/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: उद् + पाट् (धातु) → उत्पाटित (क्त/PPP)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘यूपाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• यूपाः: sacrificial posts
• यूपाः: Karta (Subject/कर्ता) (उत्पाटिताः इति)
• Type: Noun
• Root: यूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• कुण्डानि: pits, fire-pits
• कुण्डानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अपूपुरन्: filled up
• अपूपुरन्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पू॒र् (पूरयति) धातु
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः अ- (augment)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, inferred)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Gaṇas storm a sacrificial courtyard: uprooted trees dragged in, yūpa-posts torn out, and kuṇḍas filled/blocked; priests and attendants scatter as the ordered geometry of the yajña ground collapses.

Characters & Entities

• Gaṇas
• Dakṣa-yajña (implied)
• Yūpa
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External ritual structures cannot protect a sacrifice when it is divorced from reverence and right intention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Kāśī tīrtha is named; the focus is the sacrificial arena (makha) of Dakṣa’s rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ritual elements are referenced (yūpa, kuṇḍa), but the verse describes their disruption, not a recommended rite.