Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

yataḥ prajāpatirdakṣo na tvāmāhūtavānkratau | tenādyarīḍhi taṃ dṛṣṭvā devarṣimanujā api

چونکہ پرجاپتی دکش نے یَجْن میں آپ کو دعوت نہ دی، اسی سبب آج بھی—اس واقعے کو دیکھ کر—دیوی رشی اور انسان تک اس سے کتراتے ہیں، اس فعل کی خطا کو پہچان کر۔

yataḥsince/because
yataḥ:
Sambandha (Causal linker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyatas (अव्यय; तसिल्)
Formतसिलन्त-अव्ययम् (from which/since)
prajāpatiḥPrajāpati
prajāpatiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā-pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजायाः पतिः)
dakṣaḥDakṣa
dakṣaḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; (नाम)
nanot
na:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
tvāmyou
tvām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formसर्वनाम-शब्दः; द्वितीया, एकवचनम्
āhūtavāninvited (has invited)
āhūtavān:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootā√hū (धातु) → āhūta (कृदन्त) + vān (मतुप्-तुल्य)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तम् (आहूत) + वान् (कर्तरि); पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; परोक्षभूतार्थे (perfective past sense): 'having invited'
kratauin the sacrifice
kratau:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkratu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी, एकवचनम्
tenatherefore/by that
tena:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्; कारण/हेतौ (instrumental: therefore/by that)
adyatoday/now
adya:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
arīḍhiyou became angry/resentful
arīḍhi:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√rīḍh (धातु; रीड्/रीढ्)
Formलिट्-लकारः (Perfect) / अथवा लुङ्-रूपसदृशम्; परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; (पाठानुसार: 'you have been offended/angered')
tamhim
tam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Sambandha (Prior action/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) → dṛṣṭvā (क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund): 'having seen'
devarṣimthe divine sage
devarṣim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva-ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (देवानां ऋषिः / देव-ऋषिः)
anujāḥyounger ones; followers
anujāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootanuja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्
apialso
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारार्थक-अव्यय (also/even)

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa norm: Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Scene: A flashback tableau: Dakṣa’s grand sacrifice hall with offerings and priests; an empty seat meant for Śiva; sages and humans turning away in recoil as the moral weight of omission becomes visible like a dark aura around Dakṣa.

D
Dakṣa
P
Prajāpati
Ś
Śiva
D
Devarṣi

FAQs

Ritual without reverence for Śiva—and prideful exclusion of the divine—becomes a cause of disgrace and spiritual failure.

Kāśī’s Shaiva worldview is the backdrop, where Mahākāla/Śiva is treated as indispensable to sacred order.

Implicit: yajña must be aligned with devotion and humility; excluding the Lord invalidates the spirit of sacrifice.