Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

तं विदंति वसिष्ठाद्यास्तवार्त्विज्यं भजंति ये । एको रुद्रो न द्वितीयः संविदाना अपीति हि

Transliteration

taṃ vidaṃti vasiṣṭhādyāstavārtvijyaṃ bhajaṃti ye | eko rudro na dvitīyaḥ saṃvidānā apīti hi

Translation

جو وِشِشٹھ وغیرہ رِشی آپ کی آرتوِجیہ (کہانت) کی خدمت قبول کرتے ہیں، وہ اُسے حقیقتاً جانتے ہیں؛ کیونکہ اہلِ معرفت یہی کہتے ہیں: “رُدر ایک ہے، دوسرا نہیں۔”

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• विदन्ति: know
• विदन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• वसिष्ठाद्याः: Vasiṣṭha and others
• वसिष्ठाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; “वसिष्ठः आदिः येषाम् ते” (वसिष्ठ-प्रमुखाः)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• ऋत्विज्यम्: priestly office/service (ṛtvij-duty)
• ऋत्विज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋत्विज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• भजन्ति: partake in/serve/accept
• भजन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भज् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ये: who
• ये: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• एकः: one
• एकः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (रुद्रः)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• द्वितीयः: a second
• द्वितीयः: Predicate adjective (विशेष्य-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (अस्ति-लोपे ‘न द्वितीयः’)

• संविदानाः: knowing/understanding
• संविदानाः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (आत्मनेपदी), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; “जानन्तः/सम्यग्विदन्तः”

• अपि: also/indeed
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-निपात (particle: also/even)

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• हि: indeed/for
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतु/निश्चय-निपात (particle: for/indeed)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī) (doctrinal focus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A calm assembly of Vasiṣṭha and other ṛṣis performing priestly functions, their faces serene with realization, while the declaration ‘Eko Rudraḥ’ is visually suggested as a luminous, singular liṅga or all-pervading Śiva-presence behind them.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Rudra
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest truth is the oneness and supremacy of Rudra/Śiva, recognized by realized sages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s Viśveśvara is implied as that one Rudra; the verse supports the theology behind Kāśī’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

It references ṛtvij (priestly) participation in sacrifices, emphasizing that ritual finds its ultimate grounding in Śiva.