Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

Devanagari script

हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान् । दारुपात्राणि सर्वाणि शकटं मंडपादिकम्

Transliteration

haviḥ kāmadughā sūte kalpavṛkṣaḥ samitkuśān | dārupātrāṇi sarvāṇi śakaṭaṃ maṃḍapādikam

Translation

کامدھینو گائے ہَوِس کے سامان پیدا کرتی ہے؛ کلپ وَرکش سَمِدھ اور کُشا گھاس عطا کرتا ہے؛ اور لکڑی کے تمام برتن، گاڑی، منڈپ وغیرہ سارا یَجْن کا سازوسامان بھی مہیا ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• हविः: oblations
• हविः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कामदुघा: the wish-fulfilling cow
• कामदुघा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम + दुह् (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कामं दुह्यते/दोग्धि इति)

• सूते: produces
• सूते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• कल्पवृक्षः: the wish-fulfilling tree
• कल्पवृक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्प + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (कल्पः वृक्षः)

• समित्: fuel-sticks
• समित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: समिध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (छान्दस/वेदप्रयोगे ‘समित्’ रूपम्; सामान्यं ‘समिधः’)

• कुशान्: kuśa grass
• कुशान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• दारुपात्राणि: wooden vessels
• दारुपात्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारु + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (दारुणि पात्राणि/दारोः पात्राणि)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् दारुपात्राणि इति

• शकटम्: cart
• शकटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शकट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मण्डपादिकम्: pavilion and the like
• मण्डपादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मण्डप + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मण्डपः आदिः यस्य तत्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa norm)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: In-text interlocutor (context-dependent)

Visual Art Cues

Scene: A vivid sacrificial pavilion: Kāmadhenu yields havis; Kalpavṛkṣa drops samit and kuśa; artisans/attendants arrange wooden ladles, bowls, carts, and a newly raised mandapa—everything appearing as divine supply.

Characters & Entities

• Kāmadughā
• Kalpavṛkṣa
• Kuśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A truly ‘fit’ yajña is envisioned as supported by divine abundance—resources arise from sacred sources, not mere human acquisition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse remains within the Kāśī-khaṇḍa narrative frame; it supports Kāśī’s dharma-teaching rather than naming a single tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

It lists essential yajña materials—havis, samit, kuśa, wooden vessels, carts, and the maṇḍapa—implying the completeness required for proper sacrifice.