Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

Devanagari script

विससर्जाथ तान्सर्वान्देवः सौधं समाविशत् । गतेष्वथ च देवेषु स्वस्व धिष्ण्येषु हृष्टवत्

Transliteration

visasarjātha tānsarvāndevaḥ saudhaṃ samāviśat | gateṣvatha ca deveṣu svasva dhiṣṇyeṣu hṛṣṭavat

Translation

پھر دیوتا نے ان سب کو رخصت کیا اور اپنے محل میں داخل ہوا۔ اور جب دیوتا اپنے اپنے آسمانی مقاموں کو روانہ ہوئے تو خوشی و مسرت کے ساتھ چلے گئے۔

Word by Word

• विससर्ज: dismissed, sent away
• विससर्ज: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: वि; धातु: सृज्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर्य/क्रमबोधक; ‘then’)

• तान्: those
• तान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karman (Object-apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• देवः: the god (the Lord)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• सौधम्: palace, mansion
• सौधम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• समाविशत्: entered
• समाविशत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: सम्+आ; धातु: विश्

• गतेषु: when (they) had gone
• गतेषु: Adhikaraṇa (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle) ‘गत’; सप्तमी (7th case), बहुवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भे देवेषु)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर्य/क्रमबोधक)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• देवेषु: among the gods / when the gods (were gone)
• देवेषु: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन

• स्वस्व: each one’s own
• स्वस्व: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + स्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोगः; समास: द्वन्द्व (स्वं स्वं = ‘each one’s own’), अव्ययतया विशेषणरूपेण

• धिष्ण्येषु: in (their) abodes, seats
• धिष्ण्येषु: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धिष्ण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन

• हृष्टवत्: joyfully, as if delighted
• हृष्टवत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: हृष्टवत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (उपमान/प्रकारवाचक; ‘like one who is delighted’)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: The Lord dismisses the assembled devas; he enters the palace while the devas depart joyfully to their respective celestial abodes.

Characters & Entities

• Deva (Śiva implied)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When harmony and proper order are restored, beings return to their stations with contentment—cosmic order (ṛta/dharma) is maintained.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to the Kāśī Māhātmya setting, but this verse narrates divine movements rather than naming a particular Kāśī tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative context.