Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

अनुक्रोशं समर्थ्येति स त्वाष्ट्रः र्शाभवं शुचिः । संस्थाप्य लिंगमीशस्याराधयत्स्वस्थमानसः

Transliteration

anukrośaṃ samarthyeti sa tvāṣṭraḥ rśābhavaṃ śuciḥ | saṃsthāpya liṃgamīśasyārādhayatsvasthamānasaḥ

Translation

رحمت کی طلب کا عزم کرکے، رِشا سے پیدا ہونے والا وہ پاک تواشٹر نے پروردگار کا لِنگ قائم کیا اور مطمئن دل کے ساتھ ایش کی عبادت کی۔

Word by Word

• अनुक्रोशम्: compassion, pity
• अनुक्रोशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुक्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समर्थ्य: having managed, being able
• समर्थ्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + अर्थ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having been able / having managed’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• त्वाष्ट्रः: the Tvaṣṭra (one related to Tvaṣṭṛ)
• त्वाष्ट्रः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘Tvaṣṭṛ’s (son/descendant)’

• ऋषाभवम्: bull-like one / Ṛṣabha (name/epithet)
• ऋषाभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पाठभेद-सूचित: IAST ‘rśābhavaṃ’ अस्पष्ट, सम्भाव्य ‘ṛṣābhavam/ṛṣabham’

• शुचिः: pure, clean
• शुचिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• संस्थाप्य: having स्थापित, having set up
• संस्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + स्थाप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having स्थापित/installed’

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ईशस्य: of the Lord
• ईशस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• आराधयत्: worshipped
• आराधयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्वस्थमानसः: with a calm/steady mind
• स्वस्थमानसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्थ + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (स्वस्थं मानसं यस्य/स्वस्थ-मानसः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narration, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Tvāṣṭra, pure and resolute, installs a Śiva-liṅga and begins worship with a serene, composed face; ritual implements arranged neatly.

Characters & Entities

• Tvāṣṭra
• Ṛśā
• Īśa
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion-seeking devotion becomes effective when expressed through steady-minded worship and sacred installation of Śiva’s liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Īśa/Viśveśvara is worshipped through liṅga-upāsanā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā (establishing the liṅga) and ārādhana (formal worship) with a composed mind.