Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

Transliteration

tapāṃsi tena taptāni śīrṇaparṇādinā ciram | sevitā śraddhayā yena śrīmatī maṇikarṇikā

Translation

اس نے طویل عرصے تک سوکھے پتّوں وغیرہ پر گزارا کر کے تپسیا کی؛ اور عقیدت کے ساتھ شریمتِی منیکرنیکا کی سیوا کی۔

Word by Word

• तपांसि: austerities
• तपांसि: Karma/Patient (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; कर्म/विषय (things practiced)

• तेन: by him
• तेन: Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्; कर्तृकरणे (agent in passive)

• तप्तानि: performed (austerities done)
• तप्तानि: Karma/Patient (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) → तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; तपांसि इत्यस्य विशेषणम्

• शीर्णपर्णादिना: with withered leaves and the like
• शीर्णपर्णादिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शीर्णपर्ण + आदि (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्; करणम् (instrumental of means: ‘with/through’)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of time)

• सेविता: served; attended
• सेविता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सेव् (धातु) → सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• श्रद्धया: with faith
• श्रद्धया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्; करणम् (instrumental: with faith)

• येन: by whom
• येन: Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्; कर्तृकरणे (agent in passive)

• श्रीमती: glorious; auspicious
• श्रीमती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; मणिकर्णिका इत्यस्य विशेषणम्

• मणिकर्णिका: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; विशेष्य

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Implied audience within Kāśīkhaṇḍa narration

Visual Art Cues

Scene: An ascetic devotee, thin from leaf-diet, seated near the ghāṭa under a tree, performing japa; nearby, Maṇikarṇikā steps and pilgrims; the scene conveys long endurance and faithful service.

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful service to a sacred place, supported by self-discipline and austerity, is praised as a high form of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) including simple subsistence (e.g., leaf-diet) and devoted service (sevā) to the tīrtha.