Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

Transliteration

tatastrilokī vikhyātaṃ trilokyuddharaṇakṣamam | tīrthaṃ śreṣṭhataraṃ vīra yadākhyā maṇikarṇikā

Translation

پھر وہ نہایت برتر تیرتھ آتا ہے، جو تینوں لوکوں میں مشہور اور تینوں لوکوں کے اُدھّار کی قدرت رکھتا ہے—اے بہادر—جسے مَṇِکَرṇِکā کہا جاتا ہے۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Discourse/Sequence marker
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (from there/then)

• त्रिलोकी: the three worlds
• त्रिलोकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः यस्यां/या)

• विख्यातम्: well-known
• विख्यातम्: Visheshana (Adjectival to Karma/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विख्यात (प्रातिपदिक; वि+ख्या (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-कृदन्त; विधेय-विशेषणम् (तीर्थम्)

• त्रिलोक्युद्धरणक्षमम्: capable of delivering the three worlds
• त्रिलोक्युद्धरणक्षमम्: Visheshana (Adjectival to Karma/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + लोक + उद्धरण + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिलोक्याः उद्धरणे क्षमम्)

• तीर्थम्: the sacred ford (tīrtha)
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/उद्देश्य-शब्दः

• श्रेष्ठतरम्: more excellent
• श्रेष्ठतरम्: Visheshana (Adjectival to Karta/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ + तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative) विशेषणम् (तीर्थम्)

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject of implied clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• आख्या: (its) name is
• आख्या: Predicate nominative (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘name/appellation’

• मणिकर्णिका: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिका: Predicate nominative (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मणि + कर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम; तत्पुरुषः (मणेः कर्णिका)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Addressed as ‘vīra’ (hero)

Visual Art Cues

Scene: A panoramic view of Maṇikarṇikā: stepped ghāṭa, sacred waters, and the sense of cosmic fame—three worlds subtly indicated (devas above, humans on ghāṭa, nāgas/ancestors below).

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā
• Kāśī/Varanasi (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain sacred places are portrayed as universally salvific; Maṇikarṇikā is praised as a pinnacle of Kāśī’s liberating power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā-tīrtha (Maṇikarṇikā) in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated in this verse; it chiefly declares the unrivaled status and saving capacity of Maṇikarṇikā.