Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

Transliteration

brahmāṃḍodaravartīni yāni tīrthāni sarvataḥ | ūrje yatra samāyāṃti svāghaugha parinuttaye

Translation

کائنات کے پھیلے ہوئے دامن میں جہاں کہیں بھی تیرتھ ہیں، وہ سب اُورجا کے مہینے میں وہاں جمع ہوتے ہیں، تاکہ اپنے جمع شدہ گناہوں کے انبار کو دور کریں۔

Word by Word

• ब्रह्माण्डोदरवर्तीनि: situated within the Brahmāṇḍa (cosmic sphere)
• ब्रह्माण्डोदरवर्तीनि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तत्पुरुष: ब्रह्माण्डस्य उदरे वर्तीनि (existing within the cosmic egg)

• यानि: which
• यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• तीर्थानि: sacred places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सर्वतः: from everywhere
• सर्वतः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; सर्वदिक्/सर्वप्रकारवाचक (from all sides / everywhere)

• ऊर्जे: for strength/vitality
• ऊर्जे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (dative)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्ध (where)

• समायान्ति: come together / assemble
• समायान्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ+या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• स्वाघौघपरिनुत्तये: for the removal of one’s heap of sins
• स्वाघौघपरिनुत्तये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + अघ (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + परि+नुद् (धातु) → परिनुत्ति (प्रातिपदिक/भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुष: स्वस्य अघस्य ओघस्य परिनुत्तिः (removal of one’s mass of sins)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada (as tīrtha-sammelana-sthāna)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: tīrthas from across the cosmos appear as radiant sages and river-deities traveling through the sky to Kāśī, descending upon Pañcanada in the Ūrja month, washing away dark ‘sin-clouds’.

Characters & Entities

• Ūrja (Kārtika)
• Pañcanada Tīrtha (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārtika (Ūrja) magnifies tīrtha-power: it is portrayed as a time when sacred forces converge for purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The site ‘where all tīrthas assemble’—understood from context as Pañcanada and its Kāśī tīrtha-zone.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance in Ūrja (Kārtika) is implied, especially tīrtha-sevā centered on bathing/purification.