Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

जंतूद्वेगकरं मूढं प्रजापीडनपंडितम् । परदारपरद्रव्यापहृत्यासुखमानिनम्

Transliteration

jaṃtūdvegakaraṃ mūḍhaṃ prajāpīḍanapaṃḍitam | paradāraparadravyāpahṛtyāsukhamāninam

Translation

“میں وہ نادان تھا جو جانداروں کو اذیت دیتا رہا؛ رعایا کو ستا کر خود کو ‘عقلمند’ سمجھتا؛ اور پرائی عورت اور پرائے مال کو چھیننے میں خوشی جانتا تھا۔”

Word by Word

• जन्तूद्वेगकरम्: causing distress to creatures
• जन्तूद्वेगकरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जन्तु + उद्वेग + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जन्तूनाम् उद्वेगं करोति इति)

• मूढम्: deluded, foolish
• मूढम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• प्रजापीडनपण्डितम्: clever in tormenting the people
• प्रजापीडनपण्डितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रजा + पीडन + पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे: 'प्रजां पीडयितुं पण्डितः' (skilled in oppressing subjects)

• परदार: another’s wife
• परदार: None
• Type: Noun
• Root: पर + दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग); तत्पुरुष (परस्य दाराः)

• परद्रव्य: another’s property
• परद्रव्य: None
• Type: Noun
• Root: पर + द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग); तत्पुरुष (परस्य द्रव्यम्)

• अपहृत्या: having stolen/abducted
• अपहृत्या: None
• Type: Indeclinable
• Root: अपहृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive); क्रियाविशेषण (having stolen/abducted)

• असुखमानिनम्: one who deems misery as (acceptable/pleasure)
• असुखमानिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: असुख + मानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (असुखं मानयति/मन्यते इति)

Speaker

Skanda (narration context: Kāśīkhaṇḍa, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king visualizes his past misdeeds as haunting vignettes—distressed beings, oppressed subjects, stolen wealth—while standing in the purifying aura of Kāśī, indicating a moral reckoning.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma appears as ‘cleverness’ but is truly delusion; harming beings, oppressing people, and violating others’ rights destroys spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Dharmic sphere of Kāśī that provokes such confession; the verse itself focuses on inner reform.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it underscores yamas—non-harm, non-stealing, and sexual restraint.