Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

निमज्ज्याद्यापि तत्कुंडे क्षण योवहितो भवेत् । विश्वेश्वरमहापूजा घंटारावाञ्शृणोति सः

Transliteration

nimajjyādyāpi tatkuṃḍe kṣaṇa yovahito bhavet | viśveśvaramahāpūjā ghaṃṭārāvāñśṛṇoti saḥ

Translation

آج بھی جو کوئی اس کنڈ میں غوطہ لگا کر ایک لمحہ بھی ہوشیار و متوجہ رہے، وہ وشویشور کی مہاپوجا کی گھنٹیوں کی گونج سن لیتا ہے۔

Word by Word

• निमज्ज्य: having immersed
• निमज्ज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + मज्ज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having immersed/dipped’

• अद्यापि: even now, still
• अद्यापि: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य + अपि (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय: ‘even today/still’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् ‘कुण्डे’ इत्यस्य

• कुण्डे: in the pond
• कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Kāla-adhikarana (Time/duration/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालपरिमाणे (duration)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अवहितः: attentive, composed
• अवहितः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवहित (प्रातिपदिक; √धा/√हिता? ‘attentive/collected’ as adj.)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘यः’ इत्यस्य

• भवेत्: may become / would be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विश्वेश्वरमहापूजाम्: the great worship of Viśveśvara
• विश्वेश्वरमहापूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व-ईश्वर-महा-पूजा (प्रातिपदिक; विश्वेश्वर + महापूजा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• घण्टारावान्: bell sounds
• घण्टारावान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: घण्टा-राव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; (पाठे ‘घण्टारावाञ्’ = ‘घण्टारावान्’), ‘bell-sounds’

• शृणोति: he hears
• शृणोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present Indicative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṇṭākarṇa-kunda (implied by ‘tat-kuṇḍe’)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Kumbhaja)

Visual Art Cues

Scene: A devotee immerses in a small kunda; time seems to pause. From afar, the Viśveśvara temple’s mahāpūjā resounds—bells ripple through the air as visible sound-waves, merging water and nāda.

Characters & Entities

• Kuṇḍa (pool) at Gaṇṭākarṇa context
• Viśveśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity and attentive presence at a tīrtha attune a devotee to the living sanctity of Viśveśvara’s worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred kuṇḍa associated with Gaṇṭākarṇa, linked to Viśveśvara’s worship in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Immersion (snāna/nimajjana) and maintaining focused attention (avahita-bhāva).