Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

Transliteration

naratve bhūpatitvaṃ ca pariprāptamanekaśaḥ | jale jalacaratvaṃ ca sthale ca sthalacāritā

Translation

انسانی زندگی میں ہم نے بارہا بادشاہی پائی؛ پانی میں ہم آبی جاندار بنے، اور خشکی پر ہم زمینی باشندوں کی طرح چلتے پھرے۔

Word by Word

• नरत्वे: in (the state of) manhood
• नरत्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नरत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; भाववाचक-त्वान्त

• भूपतित्वम्: kingship
• भूपतित्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूपति + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः पतेः भावः) + त्वान्त

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• परिप्राप्तम्: fully attained
• परिप्राप्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + प्र + आप् (धातु) → परिप्राप्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (भूपतित्वम्) परिप्राप्तम् = was fully attained

• अनेकशः: many times/in many ways
• अनेकशः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकशस् (अव्यय)
• Form: प्रकार/आवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: many times/in many ways)

• जले: in water
• जले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• जलचरत्वम्: the state of being an aquatic creature
• जलचरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल + चर + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सप्तमी/तत्पुरुष-समर्थः (जले चरः) + त्वान्त

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• स्थले: on land
• स्थले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• स्थलचारिता: land-going nature/mode of moving on land
• स्थलचारिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थल + चारिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (स्थले चारिता = land-going)

Speaker

Pilgrims/supplicants (addressing Śiva in Kāśī; contextually within Skanda’s narration to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (the Lord)

Visual Art Cues

Scene: A montage: a crowned king on a throne dissolves into scenes of aquatic life beneath rippling waters, then into terrestrial wandering—suggesting the wheel of birth turning through elements.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Status (even kingship) and species change do not end suffering; the cycle continues until true spiritual insight and grace arise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s frame is Kāśī-māhātmya, preparing the mind for the liberating value of Śiva’s darśana in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.