Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

यदत्र दास्यंति हि धर्मपीठे नरा द्युनद्यां कृतमज्जनाश्च । तदक्षयं भावि युगांतरेपि कृतप्रणामास्तव धर्मलिंगे

Transliteration

yadatra dāsyaṃti hi dharmapīṭhe narā dyunadyāṃ kṛtamajjanāśca | tadakṣayaṃ bhāvi yugāṃtarepi kṛtapraṇāmāstava dharmaliṃge

Translation

یہاں دھرم کے پیٹھ پر، آسمانی ندی میں اشنان کر کے لوگ جو دان دیتے ہیں، وہ آنے والے یگوں کے اختتام تک بھی اَکشیہ رہتا ہے؛ کیونکہ انہوں نے تیرے دھرم-لِنگ کے آگے پرنام کیا ہے۔

Word by Word

• यत्: whatever (that)
• यत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular (relative pronoun)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• दास्यन्ति: will give
• दास्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — Simple Future, 3rd person, Plural

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• धर्मपीठे: at the dharma-seat (holy place)
• धर्मपीठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य पीठम्)

• नराः: men / people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• द्युनद्याम्: in the Dyunadī river
• द्युनद्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्युनदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Locative, Singular

• कृतमज्जनाः: those who have performed bathing
• कृतमज्जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत + मज्जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; बहुव्रीहिः (कृतं मज्जनं येषां ते)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular (correlative pronoun)

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular; विशेषण

• भावि: to be / future
• भावि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) + इन् (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular; भाविन्-प्रत्ययान्त (future-oriented adjective)

• युगान्तरे: in another age
• युगान्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (युगस्य अन्तरम्)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्यय (particle: also/even)

• कृतप्रणामाः: those who have made obeisance
• कृतप्रणामाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत + प्रणाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; बहुव्रीहिः (कृतः प्रणामः येषां ते)

• तव: to you / your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive, Singular

• धर्मलिङ्गे: at the dharma-liṅga
• धर्मलिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य लिङ्गम्)

Speaker

Śiva (deduced, addressing Dharma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharma-pīṭha at Dharmeśvara (with Gaṅgā-snān)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims emerge from Gaṅgā after bathing, wet garments clinging; they approach a raised Dharma-pīṭha, offer gifts to brāhmaṇas/poor, then bow before a Dharma-liṅga glowing in the shrine.

Characters & Entities

• Dharma-pīṭha
• Dharma-liṅga
• Sacred river (dyu-nadī)
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity performed in a consecrated sacred landscape, joined with reverence and bathing, yields imperishable merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharma-pīṭha area in Kāśī, associated with the Dharma-liṅga/Dharmeśvara and a sacred river-bathing spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing), praṇāma (salutation), and dāna (charitable giving) at the Dharma-pīṭha.