Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यत्रास्ति तीर्थमघहृत्पितृप्रीतिविवर्धनम् । यत्स्नानाद्वृत्रहा वृत्रवधपापाद्विमुक्तवान्

Transliteration

yatrāsti tīrthamaghahṛtpitṛprītivivardhanam | yatsnānādvṛtrahā vṛtravadhapāpādvimuktavān

Translation

جہاں وہ تیرتھ ہے جو گناہ کو مٹاتا اور پِتروں کی تسکین بڑھاتا ہے؛ وہاں اشنان کرنے سے ورتراہا (اِندر) ورترا کے وध کے پاپ سے آزاد ہوا۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/देशवाचक अव्यय) — locative adverb “where”

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• तीर्थम्: sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma/Predicate nominative (कर्म/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• अघहृत्: sin-removing
• अघहृत्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अघ + हृत् (प्रातिपदिक; √हृ धातु-जन्य)
• Form: तत्पुरुष-समास (अघं हरति इति), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (agreeing with तीर्थम् as qualifier)

• पितृप्रीतिविवर्धनम्: increasing the satisfaction of ancestors
• पितृप्रीतिविवर्धनम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पितृ + प्रीति + विवर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पितॄणां प्रीतिं विवर्धयति इति), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (qualifying तीर्थम्)

• यत्: from which
• यत्: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; sandhi in यत्स्नानात्

• स्नानात्: from bathing
• स्नानात्: Apadana (Ablative cause/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन

• वृत्रहा: Vṛtrahā (Indra, slayer of Vṛtra)
• वृत्रहा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वृत्रं हन्ति इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• वृत्रवधपापात्: from the sin of killing Vṛtra
• वृत्रवधपापात्: Apadana (Ablative separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वृत्र + वध + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वृत्रवधस्य पापम्), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; sandhi in वृत्रवधपापाद्

• विमुक्तवान्: was freed/released
• विमुक्तवान्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + मुच् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; finite sense “was freed”

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed Kāśī tīrtha (aghahṛt, pitṛ-prīti-vivardhana)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A luminous Gaṅgā-tīrtha in Kāśī at dawn; Indra (Vṛtrahā) stands with folded hands entering the water, while pitṛs are envisioned receiving tarpaṇa; the atmosphere is sanctified by bells and rising mist.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Pitṛs (ancestors)
• Indra (Vṛtrahā)
• Vṛtra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā is celebrated as a purifier of grave sins and as a means to nourish ancestral satisfaction (pitṛ-prīti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particular sin-destroying tīrtha within the Kāśī sphere is indicated, though its proper name is not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (sacred bathing) at the tīrtha; the verse also hints at pitṛ-related merit (pitṛ-prīti).