Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

ततस्तत्तपसाकृष्टः कलामात्रेण तत्र हि । हिमशैले ततश्चात्र सर्वभावेन संस्थितः

Transliteration

tatastattapasākṛṣṭaḥ kalāmātreṇa tatra hi | himaśaile tataścātra sarvabhāvena saṃsthitaḥ

Translation

پھر اُس تپسیا کی قوت نے کھینچ لیا؛ بس ایک لمحے میں ہی میں وہاں ہِم شَیل پر جا پہنچا، اور اس کے بعد اپنے پورے وجود کے ساتھ یہاں قائم ہو گیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then/thereafter)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of tapas)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• आकृष्टः: drawn/attracted
• आकृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ + कृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कलामात्रेण: by a mere fraction (of time)
• कलामात्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कला + मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle, emphasis)

• हिमशैले: on/in the Himālaya mountain
• हिमशैले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हिम + शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• सर्वभावेन: with whole being / entirely
• सर्वभावेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• संस्थितः: settled / established
• संस्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa default narration)

Characters & Entities

• Himālaya (Himaśaila)
• Tapas (austerity)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas has irresistible spiritual force, capable of drawing divine grace swiftly and establishing it permanently in a sacred place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s sacred sphere (Avimukta) is being prepared for glorification through the Harapāpa-hrada context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Austerity (tapas) is praised generally; no specific rite like snāna or dāna is stated in this verse.