Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

Transliteration

tāvādāyoḍḍayāṃcakre śyeno vyomani satvaram | ciṃtayadbhakṣaṇasthānamanyapakṣivivarjitam

Translation

وہ دونوں کو جھپٹ کر باز تیزی سے آسمان میں اڑ گیا، اور سوچنے لگا کہ کھانے کے لیے ایسی جگہ ہو جو دوسرے پرندوں سے خالی ہو۔

Word by Word

• तौ: those two (them)
• तौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; सर्वनाम

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having taken’

• उड्डयाम्: a flight / flying
• उड्डयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत् + डि (धातु) → उड्डय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेष-नाम (flight)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• श्येनः: the hawk
• श्येनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्येन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• व्योमनि: in the sky
• व्योमनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सत्वरम्: swiftly
• सत्वरम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: quickly/hastily)

• चिन्तयत्: thinking
• चिन्तयत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) → चिन्तयत् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), विशेषणम् (श्येनः)

• भक्षणस्थानम्: a place for eating
• भक्षणस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्षण (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्षणस्य स्थानम्)

• अन्यपक्षिविवर्जितम्: devoid of other birds
• अन्यपक्षिविवर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + पक्षिन् (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (भक्षणस्थानम्); षष्ठी-तत्पुरुषसमासः: अन्यपक्षिभिः विवर्जितम् (devoid of other birds)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: The hawk ascends rapidly, clutching prey, scanning for a secluded perch; the sky is wide, other birds absent, height emphasizing danger and urgency.

Characters & Entities

• Śyena (hawk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly beings act with calculation for gain; dharmic intelligence is to act with greater clarity and restraint amid such forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context belongs to Kāśī-khaṇḍa (the sacred geography of Kāśī), though this verse itself is not directly a tīrtha-māhātmya statement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the hawk’s movement and intent.