Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43
Devanagari script
सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः
Transliteration
sāvajñaṃ sa punaḥ prāha kiṃ kariṣyatyasau priye | mṛgākṣīṇāṃ svabhāvoyaṃ prāyaśo bhīruvṛttayaḥ
Translation
اس نے حقارت سے پھر کہا، “اے پیاری، وہ کیا کر لے گی؟ ہرن آنکھوں والی عورتوں کی یہی فطرت ہے—اکثر وہ بزدلی کی طرف مائل ہوتی ہیں۔”
Word by Word
सावज्ञम्contemptuously
सावज्ञम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsa (सह/सम् उपसर्गार्थ) + avajña (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण; ‘अवज्ञया सह/सावज्ञम्’ = contemptuously
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√ah (अह्/ब्रू-अर्थे धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; interrogative; object of verb
करिष्यतिwill do
करिष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
Formलृट्-लकार (simple future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasau (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
प्रियेO dear (one)
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpriyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; vocative singular
मृगाक्षीणाम्of doe-eyed women
मृगाक्षीणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmṛga (प्रातिपदिक) + akṣī (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; genitive plural; ‘मृगाक्षी’ = doe-eyed women
स्वभावःnature
स्वभावः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; ‘स्वस्य भावः’
अयम्this
अयम्:
Karta (Apposition/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; (refers to svabhāvaḥ)
प्रायशःgenerally
प्रायशः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprāyaśas (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक/प्रायिकत्वे क्रियाविशेषण (adverb: generally)
भीरुवृत्तयःof timid disposition
भीरुवृत्तयः:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīru (प्रातिपदिक) + vṛtti (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; nominative plural; agreeing with implied ‘(स्त्रियः)’/with ‘मृगाक्षीणाम्’ sense
Speaker
Male bird (mate of Pārāvatī), replying to her; narrative voice preserved
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī (Avimukta)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The male bird responds with contempt, questioning the threat and stereotyping ‘doe-eyed’ women as naturally timid.
Characters & Entities
P
Pārāvatī (female bird/mate)Ś
Śyena (hawk)FAQs
Arrogance and contempt for prudent advice lead to harm; dharma favors humility and attentive listening.
Not specified in this verse; it is a moral episode within the Kāśī Khaṇḍa setting.
None.