Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

Devanagari script

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

Transliteration

sakṛttriviṣṭapaṃ dṛṣṭvā snātvā pailipile hrade | na jātuḥ mātustanapo jāyate jaṃturatra hi

Translation

تری وِشٹپ کا ایک بار درشن کر کے اور پَیلی پِیل ہرد میں اسنان کر کے، یہاں کوئی جیو پھر کبھی ماں کا دودھ پینے والا (یعنی دوبارہ جنم لینے والا) نہیں بنتا۔

Word by Word

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: आवृत्तिवाचक-अव्यय (once)

• त्रिविष्टपम्: heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + विष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—‘त्रयाणां लोकानां विष्टपम्’ (heaven)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Non-finite verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Non-finite verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• पैलिपिले: at Pailipila
• पैलिपिले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पैलिपिल (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
• Form: नपुंसक/पुं (स्थाननाम), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘ह्रदे’ इति विशेषण/निर्देश

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• जातुः: ever
• जातुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: जातु (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (ever/at any time)

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• स्तनपः: a suckling (one who drinks the breast)
• स्तनपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्तनप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• जन्तुः: a creature
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Emphasis (Nipata/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pailipila-hrada; Triviṣṭapa-darśana

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Gaurī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim beholds the deity Triviṣṭapa, then descends into the still waters of Pailipila Lake; the water glows as a symbol of severed rebirth.

Characters & Entities

• Triviṣṭapa
• Pailipila-hrada
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas grant exceptional release; even a single sincere darśana and snāna is proclaimed to cut rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Triviṣṭapa and Pailipila-hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform darśana of Triviṣṭapa and snāna (ritual bath) in Pailipila-hrada.