Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

Transliteration

virajākhyaṃ hi tatpīṭhaṃ tatra liṃgaṃ triviṣṭapam | tatpīṭhadarśanādeva virajā jāyate naraḥ

Translation

وہ مقدّس پیٹھ ‘وِرجا’ کے نام سے معروف ہے، اور وہاں تری وِشٹپ لِنگ قائم ہے۔ اس پیٹھ کے محض درشن سے ہی انسان ‘وِرجا’ یعنی آلودگی سے پاک ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• विरजाख्यम्: named ‘Virajā’
• विरजाख्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विरजा + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (विरजा इति आख्या यस्य) विशेषण (पीठम्)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• तत्-पीठम्: that sacred seat (pīṭha)
• तत्-पीठम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (तत् पीठम् = that seat/holy spot)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Co-subject)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्रिविष्टपम्: heavenly, of Triviṣṭapa
• त्रिविष्टपम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• तत्-पीठ-दर्शनात्: from seeing that pīṭha
• तत्-पीठ-दर्शनात्: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + पीठ (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तत्पीठस्य दर्शनम्)

• एव: just, indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (restrictive particle)

• विरजा: free from impurity
• विरजा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नरः)

• जायते: is born, becomes
• जायते: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Virajā-pīṭha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: A luminous pīṭha named Virajā with the Triviṣṭapa Liṅga स्थापित; pilgrims approach and, upon mere sight, are shown as purified—garments bright, faces serene.

Characters & Entities

• Virajā-pīṭha
• Triviṣṭapa-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a sanctified Śaiva pīṭha is transformative—contact through sight can purify and remove inner taint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Virajā-pīṭha and the Triviṣṭapa-liṅga located there, within the Kāśī-khaṇḍa sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (pilgrimage sight/visitation) is implied as the key act yielding purification.