Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

Transliteration

tānā ekonapaṃcāśa tālā ekottaraṃśatam | rāgāḥ ṣaḍeva teṣāṃ tu paṃcapaṃcāpi cāṃganāḥ

Translation

تان اُنتالیس نہیں بلکہ اُنتالیس سے بڑھ کر اُنچاس تھے، اور تال ایک سو ایک۔ راگ چھ ہی تھے؛ اور ہر راگ کے ساتھ پانچ اور پانچ ‘انگنا’ یعنی ذیلی راگ بھی تھے۔

Word by Word

• तानाः: tāna-s (musical notes/intonations)
• तानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• एकोनपञ्चाशत्: forty-nine
• एकोनपञ्चाशत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + पञ्चाशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्याशब्द: ‘one less than fifty’ (=49)

• तालाः: tāla-s (rhythmic cycles)
• तालाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ताल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• एकोत्तरशतम्: one hundred and one
• एकोत्तरशतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्याशब्द: ‘a hundred plus one’ (=101)

• रागाः: rāga-s (melodic modes)
• रागाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: (अव्ययवत्) संख्याविशेषण, प्रथमा, बहुवचनार्थे

• एव: only/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphasis)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विशेष/विरोध (particle)

• पञ्चपञ्च: five each
• पञ्चपञ्च: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याविशेषण (reduplicated distributive), बहुवचनार्थे: ‘five each’

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (additive)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• अङ्गनाः: women/maidens
• अङ्गनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (nāda-kṣetra ethos)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A schematic yet poetic visualization: a musician-singer surrounded by concentric circles labeled as 49 tānas and 101 tālas; six principal rāgas personified as regal figures, each with ten ‘consorts’ (five and five) as attendant maidens—an allegory of rāga-rāgiṇī tradition.

Characters & Entities

• tāna
• tāla
• rāga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic narrative celebrates refined knowledge (music) as an outcome that can accompany karmic transformation in a sacred setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader glorification remains Kāśī-kṣetra within the Kāśīkhaṇḍa’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse catalogs traditional musical categories (tāna, tāla, rāga and their associates).