Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

दुर्गो नाम मदादैत्यो रुरु दैत्यांगजोभवत् । यश्च तप्त्वा तपस्तीव्रं पुंभ्योजेयत्वमाप्तवान्

Transliteration

durgo nāma madādaityo ruru daityāṃgajobhavat | yaśca taptvā tapastīvraṃ puṃbhyojeyatvamāptavān

Translation

رُرو نامی دیو کے بطن سے ‘دُرگ’ نام کا ایک دَیتیہ پیدا ہوا۔ اس نے سخت تپسیا کی اور یہ ور پایا کہ مردوں (انسانوں) کے مقابلے میں وہ ناقابلِ شکست رہے۔

Word by Word

• दुर्गः: (one named) Durga/Durgaḥ
• दुर्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक ("by name")

• मदात्: from Mada
• मदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• दैत्यः: a demon (Daitya)
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रुरुः: Ruru (name)
• रुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दैत्याङ्गजः: son of a Daitya
• दैत्याङ्गजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्याङ्गज (प्रातिपदिक: दैत्य + अङ्गज)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभवत्: was born / became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तप्त्वा: having performed austerity / having heated (i.e., done tapas)
• तप्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• तीव्रम्: intense
• तीव्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तपः)

• पुम्भ्यः: for men / from men
• पुम्भ्यः: Sampradana/Apadana (Recipient/Source)
• Type: Noun
• Root: पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी/पञ्चमी-विभक्ति (4th Dative / 5th Ablative), बहुवचन

• अजयत्वम्: invincibility
• अजयत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अजयत्व (प्रातिपदिक: अजय + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्तवान्: obtained
• आप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Introduction of the Daitya named Durga, son of Ruru, performing fierce austerities and receiving a boon of invincibility against men.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Durga (Daitya)
• Ruru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas without dharma can empower ego and oppression; power must be governed by righteousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to the Kāśī narrative framework; this verse itself is genealogical and does not name a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse describes severe austerity (tapas) undertaken by the Daitya.