Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

कदाचित्संपदुदयः कदाचिद्विपदुद्गमः । दैवाद्द्वयमपि प्राप्य धीरो धैर्यं न हापयेत्

kadācitsaṃpadudayaḥ kadācidvipadudgamaḥ | daivāddvayamapi prāpya dhīro dhairyaṃ na hāpayet

کبھی دولت و خوشحالی طلوع ہوتی ہے، کبھی مصیبت سر اٹھاتی ہے؛ تقدیر کے حکم سے دونوں ملیں تو بھی ثابت قدم انسان حوصلہ نہ کھوئے۔

कदाचित्sometimes
कदाचित्:
Kala-adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
संपदुदयःrise of prosperity
संपदुदयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंपद् + उदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (संपदः उदयः)
कदाचित्sometimes
कदाचित्:
Kala-adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
विपदुद्गमःarising of adversity
विपदुद्गमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविपद् + उद्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (विपदः उद्गमः)
दैवात्from fate/by destiny
दैवात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
द्वयम्both (of these)
द्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
प्राप्यhaving obtained/encountered
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र + √आप् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having obtained’; उपसर्ग-प्र
धीरःthe steadfast person
धीरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धैर्यम्steadfastness/courage
धैर्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधैर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
हापयेत्should not lose/should not let go
हापयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√हा (धातु) (णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative) = ‘cause to abandon/lose’

Skanda (contextual attribution continuing from Skanda uvāca)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Two panels: in one, the pilgrim receives garlands and honor; in the other, he faces loss and hardship—yet his posture and gaze remain identical, symbolizing dhairya.

FAQs

Dharma calls for steady courage through both fortune and misfortune, recognizing their changing nature.

No specific tīrtha is mentioned; it is general instruction situated in the Kāśīkhaṇḍa tradition.

None; the focus is on inner discipline—maintaining dhairya.