Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

कौर्मी शक्तिर्महालक्ष्मी दक्षिणे पाशपाणिका । बध्नाति विघ्नसंघातं क्षेत्रस्यास्य प्रतिक्षणम्

Transliteration

kaurmī śaktirmahālakṣmī dakṣiṇe pāśapāṇikā | badhnāti vighnasaṃghātaṃ kṣetrasyāsya pratikṣaṇam

Translation

جنوب کی سمت کَورمی شکتی مہالکشمی ہاتھ میں پاش (رسی) لیے کھڑی ہے؛ وہ اس مقدّس کشتَر (کاشی) پر آنے والے رکاوٹوں کے ہجوم کو ہر لمحہ باندھ کر روک دیتی ہے۔

Word by Word

• कौर्मी: Kaurmī (tortoise-related)
• कौर्मी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कौर्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• शक्तिः: the Power (Śakti)
• शक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• महालक्ष्मी: Mahālakṣmī
• महालक्ष्मी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् लक्ष्मीः)

• दक्षिणे: on the right (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अधिकरणम्

• पाशपाणिका: holding a noose in hand
• पाशपाणिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाश (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक) + क (तद्धित-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पाशः पाणौ यस्याः/पाशपाणिः)

• बध्नाति: binds
• बध्नाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• विघ्नसंघातम्: the mass/cluster of obstacles
• विघ्नसंघातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक) + संघात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विघ्नानां संघातः)

• क्षेत्रस्य: of the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• प्रतिक्षणम्: every moment
• प्रतिक्षणम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययम् (adverbial)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (southern guardian: Mahālakṣmī/Kaurmī-Śakti)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On Kāśī’s southern side, Mahālakṣmī as Kaurmī-Śakti stands vigilant, holding a pāśa (noose), binding a swirling mass of dark, thorny ‘vighnas’ that try to enter the luminous sacred field.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī
• Kaurmī Śakti
• Kāśī (Kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine guardianship is continuous in Kāśī; the Śakti of the kṣetra actively restrains obstacles for sincere seekers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-kṣetra (Vārāṇasī) as a protected sacred field, guarded by Mahālakṣmī in the southern quarter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; it describes the protective function of the kṣetra-devatā.