Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

योषिद्वा पुरुषो वापि चित्रघंटां न योर्चयेत् । काश्यां विघ्नसहस्राणि तं सेवंते पदेपदे

Transliteration

yoṣidvā puruṣo vāpi citraghaṃṭāṃ na yorcayet | kāśyāṃ vighnasahasrāṇi taṃ sevaṃte padepade

Translation

عورت ہو یا مرد، جو کاشی میں چترگھنٹا دیوی کی پوجا نہیں کرتا، اس کے ہر قدم پر ہزاروں رکاوٹیں ساتھ لگ جاتی ہیں۔

Word by Word

• योषित्: a woman
• योषित्: Karta (Subject/कर्ता) (option)
• Type: Noun
• Root: योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात = or

• पुरुषः: a man
• पुरुषः: Karta (Subject/कर्ता) (option)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात = or

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात = even/also

• चित्रघण्टाम्: Citraghaṇṭā (the goddess)
• चित्रघण्टाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्रघण्टा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता) (relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• विघ्न-सहस्राणि: thousands of obstacles
• विघ्न-सहस्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (विघ्नानां सहस्राणि = thousands of obstacles)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• सेवन्ते: attend/afflict
• सेवन्ते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सेव् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद

• पदे: at a step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (अव्ययीभावार्थे लोके); ‘at (each) step’

• पदे: at every step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; पुनरुक्ति (pade pade = at every step)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citraghaṇṭā (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim in Kāśī ignores the Citraghaṇṭā shrine; the path ahead fills with symbolic obstacles—tangled vines, closed gates, stormy steps—until the pilgrim turns back to worship.

Characters & Entities

• Citraghaṇṭā
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacred path is to be walked with proper devotion; neglecting the local deity’s worship invites repeated impediments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), with emphasis on the shrine/cult of Citraghaṇṭā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of Citraghaṇṭā as an obstacle-removing observance for pilgrims.