Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 31

Devanagari script

निर्वाणनरसिंहस्य समीपे मोक्षकांक्षिभिः । नारसिंही समर्च्या च समुद्यच्चक्र रम्यदोः

Transliteration

nirvāṇanarasiṃhasya samīpe mokṣakāṃkṣibhiḥ | nārasiṃhī samarcyā ca samudyaccakra ramyadoḥ

Translation

نروان نرسِمہ کے قریب، موکش کے خواہاں سالکوں کو نارَسِمہی کی باقاعدہ پوجا کرنی چاہیے۔ اس کے حسین ہاتھ میں بلند کیا ہوا چکر ہے؛ وہ طالبِ نجات کو موکش کی راہ میں مدد دیتی ہے۔

Word by Word

• निर्वाणनरसिंहस्य: of Nirvāṇa-Narasiṃha
• निर्वाणनरसिंहस्य: Shashthi-sambandha (of/pertaining to)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण-नरसिंह (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (Genitive); तत्पुरुषसमासः (निर्वाणः/निर्वाण-नामकः नरसिंहः)

• समीपे: near
• समीपे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी

• मोक्षकाङ्क्षिभिः: by those desiring liberation
• मोक्षकाङ्क्षिभिः: Kartr/Agent (worshippers)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; तत्पुरुषसमासः (मोक्षं काङ्क्षति इति)

• नारसिंही: Nārasiṃhī
• नारसिंही: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: नारसिंही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; देवी-विशेष-नाम

• समर्च्या: to be worshipped/revered
• समर्च्या: Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: सम्-अर्च् (धातु) → समर्च्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; यत्/तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be duly worshipped’)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• समुद्यत्-चक्र: with an upraised discus
• समुद्यत्-चक्र: Visheshana (Qualifier of नारसिंही)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-यम् (धातु) → समुद्यत् (कृदन्त) + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्मधारयसमासः (समुद्यतं चक्रं यस्याः/यत्र)

• रम्य-दोः: having beautiful arms
• रम्य-दोः: Visheshana (Qualifier of नारसिंही)
• Type: Adjective
• Root: रम्य- दोस्/दोर् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; बहुव्रीहिः (रम्यौ दोः यस्याः सा)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nirvāṇa-Narasiṃha-sannidhi Nārasiṃhī-pūjā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene shrine near Nirvāṇa-Narasiṃha: Nārasiṃhī Devī stands radiant, one beautiful hand lifting the discus; ascetics and pilgrims with folded hands, atmosphere of quiet resolve.

Characters & Entities

• Nirvāṇa-Narasiṃha
• Nārasiṃhī
• Cakra (discus)
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

For mokṣa, one should take refuge in Kāśī’s sacred forms of the Divine, honoring both Narasiṃha and his śakti, Nārasiṃhī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The precinct near Nirvāṇa-Narasiṃha in Kāśī, where Nārasiṃhī is to be worshipped.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samarcana (proper worship) of Nārasiṃhī by those intent on liberation.