Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

Transliteration

viniṣkṛtāriṣaḍvargāḥ suśīlāḥ sattvaśālinaḥ | śrutasyapāradṛśvāno rājanītivicakṣaṇāḥ

Translation

وہ چھ باطنی دشمنوں سے پاک ہو چکے تھے؛ خوش خُلق اور نیک سیرت، سَتْو سے بھرپور؛ شاستروں کے گہرے عالم اور راج نیتی کے علم میں ماہر تھے۔

Word by Word

• विनिष्कृतारिषड्वर्गाः: having eliminated the six inner enemies
• विनिष्कृतारिषड्वर्गाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनिष्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; √कृ) + अरि (प्रातिपदिक) + षड्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (अरिषड्वर्गः = कामक्रोधलोभमोहमदमात्सर्य-रूपः; तं विनिष्कृताः = removed/expelled)

• सुशीलाः: well-mannered
• सुशीलाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + शील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय-समासः (सु-शीलाः = of good conduct)

• सत्त्वशालिनः: possessing virtue/strength of character
• सत्त्वशालिनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक) + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (सत्त्वं यस्य अस्ति/शालिनः)

• श्रुतस्यपारदृश्वानः: who have reached the far shore of learning
• श्रुतस्यपारदृश्वानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; √श्रु) + अस्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पार (प्रातिपदिक) + दृश्वान् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दृश्, लिट्-प्रत्ययान्त ‘दृश्वान्’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (श्रुतस्य = of what is heard/learning; पारं = the far shore; दृश्वानः = having seen/reached)

• राजनीतिविचक्षणाः: skilled in statecraft
• राजनीतिविचक्षणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: राजनीति (प्रातिपदिक) + विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (राजनीतौ विचक्षणाः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājārṣi addressee

Visual Art Cues

Scene: A contemplative portrayal of ideal kings: not in battle but in disciplined poise—calm faces, restrained gestures, scholars and ministers nearby, palm-leaf manuscripts and nīti counsel, symbolizing inner victory over the six foes.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True rulership begins with self-rule: conquering the inner enemies and grounding power in learning and virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kāśī setting is implied; the verse itself extols dharmic qualifications rather than a particular shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the focus is ethical discipline and mastery of knowledge.