Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 7

Devanagari script

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

Transliteration

sthāṇurnāma mahāliṃgaṃ devadevasya mokṣadam | kurukṣetrādihodbhūtaṃ kalāśeṣosti tatra vai

Translation

‘ستھانو’ نام کا ایک مہا لِنگ ہے جو دیوتاؤں کے دیوتا کے انُگرہ سے مُکتی عطا کرتا ہے۔ یہ کُرُکشیتر سے یہاں ظہور پذیر ہوا ہے؛ اور وہاں یقیناً اس کا ایک ‘کلا-شیش’ (باقی حصہ) رہ گیا ہے۔

Word by Word

• स्थाणुः: Sthāṇu (a name of Śiva/liṅga)
• स्थाणुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थाणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha/Specifier
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक निपात (particle indicating 'by name')

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Apposition/Predicate nominal
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (महत् लिङ्गम्)

• देवदेवस्य: of the God of gods
• देवदेवस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; तत्पुरुष (देवानां देवः)

• मोक्षदम्: granting liberation
• मोक्षदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष-द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (मोक्षं ददाति)

• कुरुक्षेत्रात्: from Kurukṣetra
• कुरुक्षेत्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुरुक्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (कुरूणां क्षेत्रम्)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• उद्भूतम्: arisen/manifested
• उद्भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + भू (धातु) → उद्भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) — 'arisen/produced'

• कलाशेषः: a remaining portion/trace (of power/part)
• कलाशेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कला-शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कलायाः शेषः)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक

• वै: indeed
• वै: Sambandha/Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) — emphasis/assurance

Speaker

Nandī (continuing the explanatory list to Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sthāṇu Mahāliṅga (in Kāśī)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A towering, radiant liṅga labeled ‘Sthāṇu’ within a Kāśī shrine; a faint visionary backdrop of Kurukṣetra plains indicating origin; Nandī narrating to Śiva.

Characters & Entities

• Sthāṇu Mahāliṅga
• Śiva (Devadeva)
• Kurukṣetra
• Kāśī (implied ‘here’)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is depicted as the supreme locus of mokṣa where even renowned tīrthas like Kurukṣetra are spiritually ‘present’ through Śiva’s liṅga manifestations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sthāṇu Mahāliṅga in Kāśī, with a stated connection to Kurukṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, darśana and worship of the Sthāṇu Mahāliṅga for mokṣa; no detailed rite is specified in this verse.