Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् । महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

Transliteration

snātvā'yogaṃdhakuṃḍe tu bhavāttārayate pitṝn | mahānādeśvaraṃ liṃgamaṭṭahāsādihāgatam

Translation

ایوگندھ کُنڈ میں اشنان کرنے سے انسان اپنے پِتروں کو سنسار کے بندھن سے پار اتار دیتا ہے۔ اور ‘مہانادیشور’ نام کا لِنگ اَٹّہاس سے یہاں آیا ہے۔

Word by Word

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) → स्नात्वा (क्त्वान्त)
• Form: कृदन्तः—क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया

• अयोगंध-कुण्डे: in the Ayogaṃdha pond
• अयोगंध-कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयोगंध (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अयोगंधस्य कुण्डम्)

• तु: and, but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast/continuative)

• भवात्: from worldly existence
• भवात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; ‘भव’ = संसार

• तारयते: causes to cross, delivers
• तारयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु) (causative/णिच्) → तारयति
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• महानाद-ईश्वरम्: (the liṅga) of Mahānādeśvara
• महानाद-ईश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महानाद (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (महानादस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• अट्टहासात्: from (the place called) Aṭṭahāsa
• अट्टहासात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अट्टहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय

• आगतम्: has come
• आगतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) → आगत (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अस्ति इति अध्याहारः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayogaṃdha-kuṇḍa; Mahānādeśvara-liṅga

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims bathe in a stepped kuṇḍa (Ayogaṃdha-kuṇḍa) offering tarpaṇa with cupped hands; subtle ancestral figures are shown being lifted from darkness to light; nearby stands Mahānādeśvara-liṅga with a banner indicating its origin ‘Aṭṭahāsa’.

Characters & Entities

• Ayogaṃdha-kuṇḍa
• Pitṛs (ancestors)
• Mahānādeśvara Liṅga
• Aṭṭahāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā in Kāśī is portrayed as benefiting not only the pilgrim but also the ancestral lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayogaṃdha-kuṇḍa in Kāśī, along with Mahānādeśvara Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in Ayogaṃdha-kuṇḍa for pitṛ-tāraṇa (uplift of ancestors).